ՄՆԱՍ ԲԱՍՅԱՎ

 

Առտու մը դեռ մթնշաղՍ

Կը ծավալեր շող ու շաղ,

Ծաղկանց մեջ քեզ տեսա ես,

Կը ժըպտեիր լուսնո պես:

 

Աչերդ սիրո ատրուշան,

Մատներդ էին գիրգ շուշան,

Այտերդ վարդի նոր թերթեր,

Նայվածքեդ ծներ նոր եթեր:

 

Սիրտըս թըռավ ոտքիդ տակ,

Սիրեցի քեզ, իմս հրեշտակ...

Սիրով եղան ձյուն մազեր,

ԸսինՍ կյանքը երազ էր:

 

Մինչդեռ դու չես սիրեր զիս,

Մ'իշխեր գոնե տկար սրտիս.

ՈՒր որ երթամ դեմքդ ինձ հետՍ

Նայվածքդ չէ այդ... մահո՜ւ նետ:

 

Երբ անտառի խորն նըսեմ

Կերթամ լալՍ լուռ մենաճեմ,

Դարձյալ հոն կգտնես զիս,

Սերևներեն կը խոսիս:

 

Երբ առվակին եզերքըՍ

Նըստիմ սփոփել իմ վերքըՍ

Դարձյալ դու կը գտնես զիս,

Ալյաց մեջեն կը ժպտիս:

 

Երբ լեռները կը փախչիմՍ

Որ չը տեսնեմ քեզՍ հանգչիմ,

Հողմույն մեջեն կը խոսիս,

ԹեՍ դու բնավ չես սիրեր զիս:

 

Լուսնի լույսով գիշերը

Երբ ցողեն իմ աչերը,

Դարձյալ դու կը գտնես զիս,

Աստղերուն մեջ կը ժըպտիս:

 

Իսկ գերեզման երբ մտնեմ,

Քեզ հոն պիտի չը գտնեմ...

Մնաս բարյա՜վ... հայուհիս,

Անգո՜ւթ, արցունք մ'ալ չունիս:

ՍԻՍԵԼ

 

Բույլ մը նայվածք, փունջ մը ժպիտՍ

Քուրա մը խոսք դյութեց իմ սիրտ:

 

Ես ուզեցի լուռ մենանալ,

Սիրել փըթիթքՍ խորշեր թավուտ,

Սիրել կայծերն երկնի կապույտ,

Առտըվան շաղն, իրիկվան բալ,

Ճակատագրիս սև գիծ կարդալ,

Խոկալ, սուզիլ, ըզմայլիլ սուտ:

 

Ո՜հ, խուրձ մը վարս, եդեմ մը շունչՍ

Շրջազգեստ մը շրշեց իմ շուրջ:

 

Ես ուզեցի լոկ ու մինակ

Սըրտակցիլ ջինջ վըտակին հետ,

Հիշատակի չունի նա հետ,

Սիրտ մ'որո մինչ սուզիմ հատակ,

Գտնեմ զիս հոն տժգույն, հստակ,

Գաղտնիք մը ունի-այնՍ անթիվ վետ:

 

Եթեր մը տրոփ սրտի լսեցի,

Հծծեց. «Կուզե՞ս սիրտ, ե՛կ ինծի»:

 

Ես ուզեցի սիրել զեփյուռ,

Որ երկնքեն թռչի բեկբեկ,

Նա չը՛ սիրեր խոցել երբեք,

Հոգի մ'որո գաղտնիքն է բույր

Գիտե շոյել երազներ բյուր,

Երկնի բույրն հուշ կածե առ հեք:

 

Ո՜հ, փունջ մը բոց փըսփըսաց ինձ.

- «Կուզե՞ս պաշտել հոգի մ'անբիծ»:

 

Ես ուզեցի քընարով մի

Լոկ սիրել հոս, հոս դալկահար,

Պաշտել, գրկել միայն քընար,

Սիրող էակ ճանչել զանի,

Ըստ իմ քըմաց լարել աղի,

Եվ սրտակգիլ սիրողաբար:

 

Նե մոտեցավ հուշիկ, ըսավ.

- «Քնարդ է ցուրտ սիրտ, և սերըդՍ ցավ»:

 

Թոթվեց թևերն հոգիս մոլար,

Ճանչեց ըզնեՍ գեղ ու կըրակ,

Սիրտն անապակ, ինչպես վտակ,

Անմեղ, ինչպես սյուք դալկահար-

Հավատարիմ, ինչպես քնար,

Հրաժեշտ տըվավ կյանքի մենակ:

 

Բույլ մը նայվածք, փունջ մը ժպիտՍ

Քուրա մը խոսք դյութեց իմ սիրտ:

 

 

Դրժել

 

 

Փունջ մը կնճիռ, բույլ մը կայծակ,

Դըժոխք մ՚անեծք խոցեց հոգյակս։

 

Ես ուզեցի պաշտել ըզնե,

Սիրել ժպիտքն՝ փըթիթք անհուն,

Սիրել աստղերն սև աչերուն

Եվ այն խոկումն, որ մըթագնե

Պայծառ ճակատը՝ այն ամպըն է

Որ կըշպարե դեմքը լուսնույն։

 

Գիշեր մը սուգ, անդունդ մ՚հառաչ՝

Հուզեց ներա հոգին ու լանջ։

 

Ես ուզեցի միշտ քովն ըլլալ,

Մըտիկ ընել թնդյուն սրտին,

Շնչել, խմել ներա հոգին,

Եվ շոշափել լոկ ձյունափայլ

Ծոծորակին վըրա ծալ–ծալ

Թափող վարսից ալյակք ծըփին։

 

Օվկեան մը տրտունջ լսեցի,

«Զիս կընեղե՜ս» հըծծեց ինծի։

 

Ես ուզեցի քընար մ՚ըլլալ

Նրա ձեռքին տակ հևացող,

Ներա հոգվույն խորն հիացող

Թեթև պատկեր մ՚ըլլալ շարժյալ,

Մոռնալ զիս, լոկ ըզնե խոկալ՝

Կվառե երազ մ՚որուն մեկ շող։

 

Ամպրոպ մը սաստ ցընցեց հոգիս,

Գոչեց. — «Սիրել չե՛ս կրնար զիս»։

 

Ի զո՜ւր սիրտըս մըխաց առջին՝

Խնկարկելու սիրտն անապատ,

Ցուցի իրեն ճակատս գունատ,

Կուրծըս գոգած՝ մառն իմ աչքին,

Ի զո՜ւր շուրթերս դողդոջեցին,

Զինքը սիրելս հըծծեցին հայտ։

 

Նե հեռացավ ինձմե, ըսավ՝

— «Բավ սիրեցի քեզ, մնաս բարյա՜վ»։

 

Որոտացին խոկմանցս ամպեր,

Կայծակնահար ըրին հոգիս,

Մոխիր դարձան երազներս հիս,

Ճակատագիրս խնծղաց ի վեր,

Խորշ մը կար որ զիս չէր ծաղրեր,

Այն՝ լուռ փոսն էր գերեզմանիս․․․

 

Փունջ մը կնճիռ, բույլ մը կայծակ,

Դժոխք մ՚անեծք խոցեց հոգյակս։

Թրքուհին

 

 

Երեկո է, բոցավառ է հորիզոն.

Կառք մը կ՛անցնի դագաղի պես համրընթաց,

Գեղուհի մը ընկողմանած տրոփե հոն,

Վերջալույսի աղջի՞կ մէ սա, ո՛վ Աստված.

Եթե նայի՛,

Կ՛ըսես - հի՛մա կը մարի։

 

Մեղրամոմե անդրիանդի մ՛է հանգույն.

Ի՜նչ դալկահար... կարծես հաջաղը վառե

Պատան մէ նուրբ ներա վարդիցը դժգույն.

Աստված ըզնե զույգ մաչերովն կը վառե.

Եթե ժպտի՛,

Կ՛ըսես - ո՜հ, հի՛մա կ՛անցնի։

 

Նայիլ կուզե, բայց ա՛վելի կնըվաղի,

Սիրտը խունկի պես կը մըխա սիրավառ,

Նե շողերու, բույրերու է թագուհի,

Խոնջ թիթեռնիկ մոր կը խնդրե ծաղկե թառ.

Եթե շարժի՛,

Կըսես - հի՛մա կը թռչի։

 

Լանջն է հուզյալ Օվկեանի մը նըման.

Կուզե սիրե՜լ... համբույրի մհետ նըվաղիլ,

Մա՚իլ, խամրիլ, խոնջած ընկնիլ գերեզման,

Քամել սիրո կրակե բաժկին հուսկ կաթիլ.

Եթե շիկնի՛,

Կըսես - հի՛մա կը բռընկի։

 

Սրտի մեղո՜ւ, ինչպես կոչեց Լամարթին,

Որուն ծըծած ծաղիկը՝ սիրտ, մեղրն է սերք

Ես կոչեմ զնե կո՚ւյս, որուն սիրտն է երկին

Անհուն սիրո, որ հորիզոն չունի դեռ.

Եթե խոսի՛,

Կ՛ըսես - հի՛մա կը հատնի։

 

Նե կը վառի, մի՜շտ կը վառի, չը հատնիր

Տընանկ կընոջ տաճարն վառած ճրագին պես,

Աստղերու նման գիշեր սիրե՝ փողփողիլ.

Կրակ մէ փրթած կողեն սիրո բոցագես...

Թե իսկ մեռնի՛,

Կ՛ըսես - հի՛մա կը ծընի։

Իմ ցավը

 

 

Սուրբ տենչերով լոկ ծարաված՝

Ցամաք գտնե՛լ աղբերքն յամայր,

Ցամքի՜լ ծաղիկ հասակի մեջ,

Ո՜հ, չէ այնչափ ցավ ինձ համար։

 

Ջերմ համբույրով մը դեռ չ՛այրած

Սա ցուրտ ճակատըս դալկահար

Հանգչեցունե՚լ հողե բարձին,

Ո՜հ, չէ՛ այնչափ ցավ ինձ համար։

 

Դեռ չը գրկած էակ - փունջ մը

Ժըպտե, գեղե, հուրե շաղյալ՝

Գրկե՚լ սա ցուրտ հողակույտը,

Ո՜հ, չ է՛ այնչափ ցավ ինձ համար։

 

Քաղցր երազով մհըղի մրափ մը

Չանդորրած գլուխս մըրկահար՝

Ննջել հողե վերմակի տակ,

Ո՜հ, չէ այնչափ ցավ ինձ համար։

 

Հագնի՚լ հյուղին մուր-անունը,

Ծըծե՚լ նորա մըրուր-օդն հար,

Միշտ ցավիլը միանգամայն,

Ո՚հ, չե անչափ ցավ ինձ համար:

 

Հեգ մարդկության մեկ ոստը գոս՝

Հայրենիք մը ունիմ թըշվառ,

Չ՚օգնած անոր՝ մեռնի՚լ աննշան,

Ո՜հ, ա՛յս, է սոսկ ցավ ինձ համար:

***

Ո՜հ, ի՞նչ ես դու, սե՞ր, երկնի հուր կամ ժըպի՞տ․․․

Չ՚ունի երկին աչացդ կայծերն ու կապուտ,

Վարդը չ՚ունի քու լանջդ ամբիծ, լուսափթիթ,

Չ՚ունի լուսինն վարդերն շիկնոտ այտերուդ։

 

Գիշերն երկնի կայծից, լուսնույն սխրադեմ,

Ցերեկն ալյաց, ծաղկանց ժպտիս․․․ մեկո՜ւն գեթ․․․

Իսկ քեզ համար ես արցունքով կ՚աղոթեմ,

Դու չ՚ես շնորհեր նայվածք մ՚ինձ հուր աչերեդ։

 

Արդյոք էա՞կ մ՚ես թե երկնի զըվարթուն,

Կը նախանձին փայլիդ վըրա վարդ, լուսնակ.

Ձայնիկդ ապշած լըսելով քաղցր ու թրթրուն`

Նոճերու մեջ կ՚սըգա լըռիկ լուսինյակ։

 

Ծնեի իցի՜վ թ՚հևացող հով մ՚անուշիկ,

Եվ գգվելով երազք ճակտիդ այդ անսուգ`

Տայի շունչըս շուրթերուդ մեջ ես հուշիկ,

Լոկ սրբելով` եթե շողար աչքդ արտսուք։

 

Պարտեզդ իցի՜վ թե փթթեի վարդ լացող,

Եվ երբ գայիր այգուն շաղին ժպտով պերճ՝

Գունովս ներկել այտերդ, թափել գոգդ իմ ցող,

Թոռմեի գիրգ ձեռքըդ տայի կյանքիս վերջ։

 

Բխեի ես իցի՜վ թ՚առու մը վըճիտ,

Եվ երբ հուշիկ նստած մոտ իմ եզերքին,

Ցոլանար իմ հայելվույն մեջ քու ժըպիտ՝

Պղտորելով կապույտ ալիքս՝ ցամքեին։

 

Ա՜հ, իցի՜վ թե լինեի ես ճառագայթ,

Շողշողայի դեմքիդ վըրա վայրիկ մի,

Խաբեի քեզ թ՚ես ավելի գեղազարդ,

Ի՚անուշաբույր մազերուդ մեջ մարեի։

 

Այլ ո՛չ, անգո՛ւթ, եթե տըվիր մեկուն սեր,

Իցի՜վ թ՚անոր գերեզմանին քարն լինիմ,

Եվ դու թոշնած գաս շնչե՜լ շուրջս․․․ արտասվե՜լ․․․

Քեզ հըպելու համար հարկ լոկ գոլ շիրիմ․․․

***

Համբույր մառի ներանե,

Համբո՜ւյր մանհուն գորովի,

Երբ կարմիր շողք մարեին

Հորիզոնին վերևի։

 

Ջեռքըս տարավ կուրծին՝ հոն

Սիրո երկին մորոտար,

Թոշնեցա գիրկն ես իբրև

Համբույր մանհուն, դալկահար:

 

Նե զիս իր քով նըստեցուց

Գորգի վըրա դալարյա

Հուսկ ճաճանչ մը կպլպլար

Ներա դիմացը վըրա։

 

Թոթովեցի․․․ դողացի․․․

Առի համբույր անհամար.

«Խոսինք» ըսավ - ոհ խոսիլ,

Հատնիլ է լոկ ինձ համար։

 

Աչերու բոցն երբ մարի,

Դադրի տըրոփն երբ սրտին,

Լոկ այն ատեն հարկ է որ

Անզոր շուրթերը խոսին

 

Հուր հորիզոնն մարեցավ,

Երկինքն աստղեր փթթեցան,

Համբույր մառի դարձյալ ես

Հանուն աստեղց ցիրևցան։

 

Նե թողուց որ վարսքն ազատ

Սյուքը դեպ յիս բերելով

Միշտ հովահրե բըռընկած

Ճակատը զով բույրերով։

 

Ո՜հ, այն ժամը ոսկեզօծ

Անշուշտ սահած, թըռած է

Ճակատագրին անողորմ

Սև ձեռքերեն երկաթե։

 

Մեր համբույրներն պահեցին

Տերևները խարշափմամբ,

Եվ շողերու տըվին շուք

Աստղերն երկնից այն անամպ։

 

Ձեռք վերցուցինք աստղերուն,

Սեր ուխտեցինք իրարու,

Դողդըղացին աստղերն ալ

Մեր երդումեն ահարկու։

Լըսեց երկինք մեր ջերմ ուխտ,

Աստղեր սրսկեց ի գորով,

Բնությունն եղավ պըսակիչ,

Մեզ պըսակեց աստղերով․․․

Նոր սեւ օրեր

 

 

Մինչ բռնության՝ ընկա՜ն արյան դարերը,

Աշխարհմ՛ը կա արցունք թափող սարերը,

Արյամբ պղտո՜ր դեռ գետերուն ափունքը.

Չը դադրեցավ դեռ այս երկրին սև սուգը.

Ավերակույտն այս ահարկու,

Աշխարհ մոխրոց ու նոճերու:

 

Հայ դյուցազանց,

Որ հոն ընկան ի վաղուց

Ոսկերոտիքն՝ արմատներն այն վըրիժյուց

Ահ, դեռ բողբոջ մը չարձըկած հող դարձան․․․

Ուրեմն հիմա աղիք չ՛ունի Հայաստան․․․

Այ, դալկահար դու հայրենիք․․․

- Եվ դեռ Քրդին ալ խոնարհինք։

 

Մառախուղ են հագեր դաշտքն ու լերինքը,

Չը գեղգեղեր Հայ հովվուհվույն սըրինգը,

Հայուն համար չը փալփըլիր աստղիկը,

Արցունքներով թոռմեր հոգվույն ծաղիկը,

Դադրեր անմեղ խինդ, թինդ ու պար,

Շողա ազա՜տ Քրդին տապար։

 

Դողդոջ մտնե առագաստը գիրգ հարսը,

Արտասվաթոր՝ դեմքին ծածկած հույլ վարսը՝

Որ չ՛ըլլա թե հանկարծ սիրո մրմունջը

Խափանե վատ Քրդին տռփոտ մըռունչը.

Սերը փեսին արյամբ կարմրի,

Հարսը Քրդին կերթա գերի․․․։

 

Մի՛շտ կը ցանե Հայն, չը հնձեր․․․ անոթի՜․․․

Իր դալկահար դեմքեն երկու շիթ կաթի,

Արտոսր[1] ու քիրտ[2] միանգամայն․․․ ո՜վ Աստված,

Նա ճաշակե տրտմած սրտով ցավ ու հաց.

Այս տարաբախտ ազգն է Հա՛յը,

Մեր արյունը, մեր եղրայրը:

 

Ահ, ոտնակոխ Հայուն սիրտը և տաճար

Հրացանն յուս սա կոշտ Քրդին անդադար,

Եվ մեր ներսը չեռա՞ր կարմիր մեկ ալին

Կամ մեկ փրփուրն հայրենյաց սուրբ երակին,

Որ սառույցի զերթ որդիներ՝

Մեր աղիքները չենք թոթվեր։

 

Ի՞նչ սիրտ է այս որ հոս գամեր է Աստված,

Մինչ չը սիրեր նա հայրենիքը ցաված․․․

Չունի ներսը Հայն իր նախնյաց տըրոփը,

Լըքեր է զինք ճակատագրին Սերոբը.

Երես դարձուց Հայն սուսերեն,

«Սև» ժառանգեց լոկ պապերեն։

 

Սառե աչեր, քարե լեզու, ա՞յս մընաց

Բյուր փառքերեն մեր գոռ ու պերճ հայրենյաց,

Սևագըլուխ խումբ մը ագռավ մընաց լոկ՝

Կամ խումբ մը կույր խըլուրդ՝ ըստրուկ փառքի սոսկ.

Ա՜հ, այն արծիվ ժողովրդեն,

Ո՚ր հարվածվի արդ կոշտ Քրդեն։

 

Ինչ, սև ձեռքեր հըպին վըճիտ ճակատին

Հայ կուսիկին նըվիրական լաչակի՜ն,

Դըժոխք մը տարփ թոշնեն վարդը կուսության,

Կարծես ծաղիկ մը կոխկռտեն զ՚այս կըզգան,

Ինչպես որ Հայ մը մորթեն,

Կարծեն թե հավ մը մորթեն։

 

Է՜հ, մի՛ վախեք, ասեղ մանգամ պետք չէ մեզ,

Այլ հայրենի սոսկ զգացում մաղեկեզ,

Ժանգոտ սուր մը, պատռած դրոշ մը թե չունինք,

Կուրծերնուս տակ տըրոփող սի՞րտ մալ չունինք.

Օ՜ն, ոտքերնիս զարնե՚նք գետին,

Հայտնենք մեր ցավը ահագին։

 

Մեր քերց[3] վարդերն և արևներն մեր եղբարց՝

Մեր տաճարաց խաչերն՝ պատի՛վն հայրենյաց

Մենք պահանջենք, բարօրություն մեր ազգին.

Զա՚յս պահանջենք՝ զա՚յս Սուլթանեն սրտագին,

Մեր պատիվն ու Քուրդը կուզենք,

Եվ կամ նորա զենքին դեմ զե՛նք։

Սիրեցի քեզ

 

 

Շաղի, շողի ժամք էին.

Վարդից հրդեհ կար յ՚երկին՝

Փոխան ամպոց հուր հյուսքի.

Տեղա՜ր մարգրիտ և ոսկի:

 

Թավուտքի մը խոր ծաղկոտ

Ընկողմանած նըվաղկոտ՝

Կը հևայիր դու տժգույն,

Ամրան սյուքի մը հանգույն:

 

Աչերդ սիրո Ատրուշա՜ն…

Եվ մատներովդ զերթ շուշան՝

Կը փետտեիր ծաղիկ մի,

Հառած շողից աչքդ երկնի:

 

Հիանայի թե ի՜նչպես

Փետտել թերթեր վարդին վես՝

Եվ թափթըփել քու գիրգ գիրկ

Կը զորեին մատներդ գիրգ:

 

Եվ նըվաղկոտ այդ աչեր

Նըշուլեին նո՜ր եթեր,

Եթեր մ՚աստեղց ուր փոխան

Հրաշեկ սլաքք կը շողան:

 

Ըրիր աչացդ մեկ կայծին

Եվ մեկ վանկիդ զ՚իս գերին,

Շղթայեցիր զ՚իս, անգո՛ւթ,

Նշույլներովն վեհ հոգվույդ:

 

Թող սիրտս, ինձմե գնա հեռի,

Չ՚ուզեմ հոգվույս թագուհի

Քեզ, որուն կուրծն վարդի թերթ,

Այլ կըրանիտ սիրտն է գեթ։

 

Դու, որ գիտես լոկ բուրել,

Գիրգ սրտերու վերք փորել,

Եվ կը սիրես, երբ կարի՜

Քեզ պաշտող սիրտն արյունի:

 

Թավուտքի մը շուք նըսեմ

Երբոր մենիկ արտասվեմ,

Հոն ես դու, կը գտնես զ՚իս,

Տերևներե՜ն կը խոսիս:

 

Երբ առվակին մեջ փաղփուն

Կ՚ուզեմ մոռնալ դեմքըդ, դուն

Դարձյալ հոն կը գտնես զ՚իս,

Ալիներե՜ն կը ժպտիս:

 

Երբ կը փախչիմ ժայռ ու սար՝

Ջախջախել սիրտս և քընար,

Հովին մեջեն միշտ մնչես՝

Թե դու բնավ զ՚իս սիրած չ՚ես:

 

Գրկեմ սրտովս արդ ցուրտ հող,

Ի՚ալ չը դիպիմ քեզի թող.

Կույս մ՚է նաև գերեզման…

Կա՞ խորունկ սիրտ մ՚անոր նման…

Նայվածք մը

 

 

Ամրան տապեն ես խոնջած՝

Թավուտքի մը բյուր բյուր կայծ

Տերևներուն շուքն ինկած՝

Ո՜րչափ սիրեմ շունչն հովտաց՝

Մեղմիկ

Հողմիկ։

 

Արշալույսին կանուխկեկ՝

Ո՜րչափ սիրեմ՝ ոտքյս մերկ

Կոխելով մարգ ծաղկաներկ՝

Լըվացվելու գտնել մեկ

Հստակ

Վըտակ։

 

Երբ միայնակ ես գամ ման,

Ո՜րչափ սիրեմ կրակներս այն

Ներշնչելու սերս անձայն՝

Հոտոտելու կույսի նման՝

Քաղցրիկ

Ծաղիկ։

 

Երբ հովանի աստղազարդ

Ըլլա երկնից գմբեթարդ,

Որչափ սիրեմ ի սաղարթս

Երբ կը հյուսե երգ ի վարդ

Թրթրակ

Սոխակ։

 

Բայց ասոնք չեմ փոխեր բնավ

Մեկ նայվածքին հետ անբավ

Թե յուղարկե ինձ հեշտյավ

Իր աչերեն վառ․ ու սյավ

Լուսիկ

Կուսիկ։

Մանիշակ

 

 

Ո՛վ մանիշա՛կ, մանիշակ,

Ինչո՞ւ այդպես գլխիկոր

Նայիս հողին սըգավոր․․․

Ո՚հ ինչի՞ այդ նըշանակ։

 

Միթե դու կո՞ւյս մը տեսար,

Որուն աչաց քով կապուտ՝

Ըզքեզ գըտար այնչափ մութ,

Որ կը սըգաս սևահար։

 

Եթե դու ալ վարդին պես

Ունենայիր դույզն բոսոր,

Կը շիկնեիր, ինչպես որ

Շիկնեցավ այն վարդը վես,

 

Երբ տեսավ օր մը ներա

Վարդերն անբիծ այտերուն։

Շուշանին պես դալկություն

Եթե ըլլար քու վըրա։

 

Դժգունեիր որպես նա,

Ինչպես որ օր մը շուշան

Դժգունեցավ աննըշան

Տեսավ ձեռներն երբ ներա։

 

Եվ դեռ ըսե՞մ․․․ օր մ՝երկին

Ամպոտեցավ․․․ է՞ր արդյոք․

Երբոր կ՛ըներ նե աղոթք,

Վերն հառած աչքն ու հոգին։

Կույսն լքյալ

 

 

Հալեց սառեր գարնան արև,

Ոսկի մատամըք ծաղիկ, տերև

Ցանեց, ցրվեց ամպ ու բալ փույթ,

Պարզեց աստեղց կամարն կապույտ.

Ո՜հ, ինչո՞ւ կույսին

Նայվածքն է մրթին։

 

Ոսկի սփռեց լերանցն արփի,

Ծիծաղեցավ լուսինն յ՚ալի,

Կա՜յծ ու ծիծաղ, ծաղիկք համբուն,

Թերթեր, ուր սեր կարդա զվարթուն․

Ո՜հ, ինչո՞ւ գունատ

Է կույսին ճակատ։

 

Բուլբուլն թառեր թավուտ թփին՝

Գեղգեղե գե՛լ աղիոք սրտին․

Թռչունք մըթին անտառաց խոր

Ձայնակցին, հեշտ սիրո ժըխոր․․․

Ո՜հ, ինչո՞ւ լինի

Լուռ կույս լեզվանի։

 

Ալիք սիրո ցույց տան կայծ, նետ,

Մրմունջ, նայվածք տանելով հետ,

Ջըրել կերթան ծաղկոտ մարմանդ,

Թոթվե խոտեն հովն ադամանդ․

Ո՜հ, ինչո՞ւ արտսուք

Թափե կույսն ի սուգ։

 

Ի դրանց ոսկի արևելքին՝

Թռչտելով սյուքեր հեշտին՝

Ծաղկանց, ալյաց, թերթից համբույր

Տալով՝ սահին թողլով համ, բույր․

Ո՜հ, ինչո՞ւ հառաչ

Հանե կույսին լանջ։

 

Ո՜հ, կույս, ինչո՞ւ այսպես տրտում

Սամույր հոպոպքդ արտասվաթուրմ

Դեմքըդ սիրուն ծածկեն, վերցո՚ւր

Ճակատդ, շնչե սեր, լույս ու բույր.

Անկողինդ ծաղկունք,

Աստղեր քեզի շուք։

 

- Սիրեի ես աստղերն երկնի,

Ալին զիս ցույց տար գեղանի,

Վայլեր ծաղիկ ճակտիս անսուգ,

Զեփյուռն ուներ հեշտ փըսփըսուք.

Մատնելու զկուսիկ

«Հրապո՜ւյրք խաբուսիկ»։

Մնաս բարյավ

 

Առտու մը դեռ մթնշաղ՝

Կըծավալվեր շող ու շաղ,

Ծաղկանց մեջ քեզ տեսա ես,

Կըժպտեիր լուսնո պես։

 

Աչերդ սիրո ատրուշան,

Մատներդ էին գիրգ շուշան,

Այտերդ վարդի նոր թերթեր,

Նայվածքեդ ծներ նոր եթեր։

 

Սիրտս թռա՜վ ոտքիդ տակ,

Սիրեցի քեզ, իմս հրեշտակ…

Սիրով եղան ձյուն մազեր,

Ըսին՝ կյանքը երազ էր։

 

Մինչդեռ դու չես սիրեր զիս,

Մ'իշխեր գոնե տկար սրտիս.

Ուր որ երթամ, դեմքդ ինձ հետ՝

Նայվածք չէ այդ… մահո՜ւ նետ։

 

Երբ անտառին խորըն նսեմ

Կերթամ լալ՝ լուռ մենաճեմ,

Դարձյալ հոն կըգտնես զիս,

Տերևներեն կխոսիս։

 

Երբ առվակին եզերքը՝

Նըստիմ սփոփել իմ վերքը՝

Դարձյալ դու կըգտնես զիս,

Ալյաց մեջեն կժպտիս։

 

Երբ լեռները կըփախչիմ,

Որ չտեսնեսնեմ քեզ, հանգչիմ,

Հողմույն մեջեն կըխոսիս,

Թե՝ դու բնավ չես սիրեր զիս։

 

Լուսնի լույսով գիշերը

Երբ ցողեն իմ աչերը,

Դարձյալ դու կըգտնես զիս,

Աստղերուն մեջ կըժպտիս։

 

Իսկ գերեզման երբ մտնեմ,

Քեզ հոն պիտի չգտնեմ…

Մնաս բարյա՜վ… հայուհիս,

Անգո՜ւթ, արցունք մ'ալ չունիս։

Իմ մահը

 

Եթէ տժգոյն մահու հրեշտակ

Անհուն ժպտով մ'իջնէ իմ դէմ…

Շոգիանան ցաւքս ու հոգիս,

Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

 

Եթէ սընարըս իմ տիպար

Մոմ մը վըտիտ ու մահադէմ

Ո՜հ, նըշուլէ ցուրտ ճառագայթ,

Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

 

Եթէ ճակտովս արտօսրազօծ

Զիս պատանի մէջ ցուրտ զերթ վէմ

Փաթթեն, դընեն սեւ դագաղը,

Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

 

Եթէ հընչէ տխուր կոչնակ,

Թրթռուն ծիղաղն մահու դժխեմ,

Դագաղս առնէ իր յամր քայլ,

Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

 

Եթէ մարդիկն այն մահերգակ,

Որք սեւ ունին եւ խոժոր դէմ՝

Համասըփռեն խունկ ու աղօթք,

Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

 

Եթ’ յարդարեն իմ հողակոյտ,

Եւ հեծեծմամբ ու սըգալէն

Իմ սիրելիքը բաժնըւին,

Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

 

Իսկ աննըշան եթէ մնայ

Երկրի մէկ խորշն հողակոյտն իմ,

Եւ յիշատակս ալ թառամի,

Ա՜հ, ա՛յն ատեն ես կը մեռնիմ։

Պետրոս Դուրյան - ՄՆԱՍ ԲԱՐՅԱՎ

 

 

 

Առտու մը դեռ մթնշաղ՝

Կը ծավալեր շող ու շաղ,

Ծաղկանց մեջ քեզ տեսա ես,

Կը ժըպտեիր լուսնո պես:

 

Աչերդ սիրո ատրուշան,

Մատներդ էին գիրգ շուշան,

Այտերդ վարդի նոր թերթեր,

Նայվածքեդ ծներ նոր եթեր:

 

Սիրտըս թըռավ ոտքիդ տակ,

Սիրեցի քեզ, իմս հրեշտակ...

Սիրով եղան ձյուն մազեր,

Ըսին՝ կյանքը երազ էր:

 

Մինչդեռ դու չես սիրեր զիս,

Մ'իշխեր գոնե տկար սրտիս.

ՈՒր որ երթամ դեմքդ ինձ հետ՝

Նայվածքդ չէ այդ... մահո՜ւ նետ:

 

Երբ անտառի խորն նըսեմ

Կերթամ լալ՝ լուռ մենաճեմ,

Դարձյալ հոն կգտնես զիս,

Տերևներեն կը խոսիս:

 

Երբ առվակին եզերքը՝

Նըստիմ սփոփել իմ վերքը՝

Դարձյալ դու կը գտնես զիս,

Ալյաց մեջեն կը ժպտիս:

 

Երբ լեռները կը փախչիմ՝

Որ չը տեսնեմ քեզ՝ հանգչիմ,

Հողմույն մեջեն կը խոսիս,

Թե՝ դու բնավ չես սիրեր զիս:

 

Լուսնի լույսով գիշերը

Երբ ցողեն իմ աչերը,

Դարձյալ դու կը գտնես զիս,

Աստղերուն մեջ կը ժըպտիս:

 

Իսկ գերեզման երբ մտնեմ,

Քեզ հոն պիտի չը գտնեմ...

Մնաս բարյա՜վ... հայուհիս,

Անգո՜ւթ, արցունք մ'ալ չունիս:

 

 

Պետրոս Դուրյան - Լճակ

 

 

 

Ինչո՞ւ ապշած ես, Լըճա'կ,

ՈՒ չեն խայտար քու ալյակք,

Միթե հայլվույդ մեջ անձկավ

Գեղուհի՞ մը նայեցավ:

 

Եվ կամ միթե կըզմայլի՞ն

Ալյակքդ երկնի կապույտին,

Եվ այն ամպոց լուսափթիթ,

Որք նըմանին փրփուրիդ:

 

Մելամաղձոտ Լըճա'կ իմ,

Քեզ հետ ըլլանք մըտերիմ,

Սիրեմ քեզի պես ես ալ

Գրավիլ, լռել ու խոկալ:

 

Որքան ունիս դու ալի,

Ճակատս այնքան խոկ ունի,

Որքան ունիս դու փրփուր,

Սիրտս այնքան խոց ունի բյուր:

 

Այլ եթե գոգդ ալ թափին

Բույլքն աստեղաց երկնքին,

Նըմանիլ չե'ս կրնար դուն

Հոգվույս` որ է բոց անհո՛ւն:

 

Հոդ աստղերը չեն մեռնիր,

Ծաղիկներն հոդ չե'ն թոռմիր,

Ամպերը չեն թրջեր հոդ,

Երբ խաղաղ եք դու և օդ:

 

Լըճա'կ, դո'ւ ես թագուհիս,

Զի թ'հովե մ'ալ խորշոմիս,

Դարձյալ խորքիդ մեջ խըռով

Զիս կը պահես դողդղալով:

 

Շատերը զիս մերժեցին,

"Քնար մ'ունի սոսկ" - ըսին.

Մին` "դողդոջ է, գույն չունի" -

Մյուսն ալ ըսավ. - "Կը մեռնի՛":

 

Ոչ ոք ըսավ. - "Հե՛ք տղա,

Արդյոք ինչո՞ւ կը մըխա,

Թերևս ըլլա գեղանի,

Թե որ սիրեմ, չը մեռնի":

 

Ոչ ոք ըսավ` - "Սա տըղին

Պատռե'նք սիրտը տըրտմագին,

Նայինք ինչե՛ր գրված կան..."

- Հոն հրդեհ կա, ո'չ մատյան:

 

Հոն կա մոխի՛ր... հիշատա՛կ...

Ալյակքդ հուզի՛ն թող, լըճա'կ,

Զի քու խորքիդ մեջ անձկավ,

Հուսահատ մը նայեցավ...

 

 

 

 

Պետրոս Դուրյան - ՍԻՐԵԼ

 

 

 

Բույլ մը նայվածք, փունջ մը ժպիտ՝

Քուրա մը խոսք դյութեց իմ սիրտ:

 

Ես ուզեցի լուռ մենանալ,

Սիրել փըթիթք՝ խորշեր թավուտ,

Սիրել կայծերն երկնի կապույտ,

Առտըվան շաղն, իրիկվան բալ,

Ճակատագրիս սև գիծ կարդալ,

Խոկալ, սուզիլ, ըզմայլիլ սուտ:

 

Ո՜հ, խուրձ մը վարս, եդեմ մը շունչ՝

Շրջազգեստ մը շրշեց իմ շուրջ:

 

Ես ուզեցի լոկ ու մինակ

Սըրտակցիլ ջինջ վըտակին հետ,

Հիշատակի չունի նա հետ,

Սիրտ մ'որո մինչ սուզիմ հատակ,

Գտնեմ զիս հոն տժգույն, հստակ,

Գաղտնիք մը ունի-այն՝ անթիվ վետ:

 

Եթեր մը տրոփ սրտի լսեցի,

Հծծեց. “Կուզե՞ս սիրտ, ե՛կ ինծի”:

 

Ես ուզեցի սիրել զեփյուռ,

Որ երկնքեն թռչի բեկբեկ,

Նա չը՛ սիրեր խոցել երբեք,

Հոգի մ'որո գաղտնիքն է բույր

Գիտե շոյել երազներ բյուր,

Երկնի բույրն հուշ կածե առ հեք:

 

Ո՜հ, փունջ մը բոց փըսփըսաց ինձ.

- “Կուզե՞ս պաշտել հոգի մ'անբիծ”:

 

Ես ուզեցի քընարով մի

Լոկ սիրել հոս, հոս դալկահար,

Պաշտել, գրկել միայն քընար,

Սիրող էակ ճանչել զանի,

Ըստ իմ քըմաց լարել աղի,

Եվ սրտակգիլ սիրողաբար:

 

Նե մոտեցավ հուշիկ, ըսավ.

- “Քնարդ է ցուրտ սիրտ, և սերըդ՝ ցավ”:

 

Թոթվեց թևերն հոգիս մոլար,

Ճանչեց ըզնե՝ գեղ ու կըրակ,

Սիրտն անապակ, ինչպես վտակ,

Անմեղ, ինչպես սյուք դալկահար-

Հավատարիմ, ինչպես քնար,

Հրաժեշտ տըվավ կյանքի մենակ:

 

Բույլ մը նայվածք, փունջ մը ժպիտ՝

Քուրա մը խոսք դյութեց իմ սիրտ:

 

 

Ո՜հ, ի՞նչ ես դու, սե՞ր, երկնի հուր կամ ժըպի՞տ․․․

Չ՚ունի երկին աչացդ կայծերն ու կապուտ,

Վարդը չ՚ունի քու լանջդ ամբիծ, լուսափթիթ,

Չ՚ունի լուսինն վարդերն շիկնոտ այտերուդ։

 

Գիշերն երկնի կայծից, լուսնույն սխրադեմ,

Ցերեկն ալյաց, ծաղկանց ժպտիս․․․ մեկո՜ւն գեթ․․․

Իսկ քեզ համար ես արցունքով կ՚աղոթեմ,

Դու չ՚ես շնորհեր նայվածք մ՚ինձ հուր աչերեդ։

 

Արդյոք էա՞կ մ՚ես թե երկնի զըվարթուն,

Կը նախանձին փայլիդ վըրա վարդ, լուսնակ.

Ձայնիկդ ապշած լըսելով քաղցր ու թրթրուն`

Նոճերու մեջ կ՚սըգա լըռիկ լուսինյակ։

 

Ծնեի իցի՜վ թ՚հևացող հով մ՚անուշիկ,

Եվ գգվելով երազք ճակտիդ այդ անսուգ`

Տայի շունչըս շուրթերուդ մեջ ես հուշիկ,

Լոկ սրբելով` եթե շողար աչքդ արտսուք։

 

Պարտեզդ իցի՜վ թե փթթեի վարդ լացող,

Եվ երբ գայիր այգուն շաղին ժպտով պերճ՝

Գունովս ներկել այտերդ, թափել գոգդ իմ ցող,

Թոռմեի գիրգ ձեռքըդ տայի կյանքիս վերջ։

 

Բխեի ես իցի՜վ թ՚առու մը վըճիտ,

Եվ երբ հուշիկ նստած մոտ իմ եզերքին,

Ցոլանար իմ հայելվույն մեջ քու ժըպիտ՝

Պղտորելով կապույտ ալիքս՝ ցամքեին։

 

Ա՜հ, իցի՜վ թե լինեի ես ճառագայթ,

Շողշողայի դեմքիդ վըրա վայրիկ մի,

Խաբեի քեզ թ՚ես ավելի գեղազարդ,

Ի՚անուշաբույր մազերուդ մեջ մարեի։

 

Այլ ո՛չ, անգո՛ւթ, եթե տըվիր մեկուն սեր,

Իցի՜վ թ՚անոր գերեզմանին քարն լինիմ,

Եվ դու թոշնած գաս շնչե՜լ շուրջս․․․ արտասվե՜լ․․․

Քեզ հըպելու համար հարկ լոկ գոլ շիրիմ․․․

 

Պետրոս Դուրյան - ՏՐՏՈՒՆՋՔ

 

 

 

է՛, մընաք բարով, աստվա՛ծ և արև,

Որ կըպըլպըլաք իմ հոգվույս վերև...

Աստղ մ'ալ ես կերթամ հավելուլ երկնից,

Աստղերն ի՞նչ են որ, եթե ոչ անբիծ

Եվ թըշվառ հոգվոց անեծք ողբագին,

Որք թըռին այրել ճակատն երկընքին.

Այլ այն աստուծույն՝ շանթերու արմատ՝

Հավելուն զենքերն ու զարդերն հըրատ...

Այլ, ո՛հ, ի՛նչ կըսեմ... շանթահարե՛ զիս,

Աստվա՛ծ, խոկն հսկա, փշրե հյուլեիս՝

Որ ժպրհի ձըգտիլ, սուզիլ խորն երկնի,

Ելնել աստղերու սանդուղքն ահալի...

Ողջո՛ւյն քեզ, աստվա՛ծ, դողդոջ էակին,

Շողին, փըթիթին, ալվույն ու վանկին,

Դու որ ճակատիս վարդն ու բոցն աչերուս

Խըլեցիր՝ թըրթռումս շրթանց՝ թռիչն հոգվույս,

Ամպ տըվիր աչացս, հևք տըվիր սըրտիս,

Ըսիր մահվան դուռն ինձ պիտի ժըպտիս,

Անշուշտ ինձ կյանք մը պահած ես ետքի,

Կյանք մ'անհուն շողի, բույրի, աղոթքի.

Իսկ թե կորնչի պիտի իմ հուսկ շունչ

Հոս մառախուղի մեջ համր անշշունջ,

Այժմեն թո՛ղ անեծք մ'ըլլամ ու կողըդ խըրիմ,

Թո՛ղ հորջորջեմ քեզ. "Աստվա՛ծ ոխերիմ":

Փըրփըրի ներսըս դըժոխքի մ'հանգույն...

Հառաչ մ'եմ հեծող նոճերու մեջ սև,

Թափելու մոտ չոր աշնան մեկ տերև...

Ո՛հ, կայծ տըվեք ինձ, կա՛յծ տըվեք, ապրի՛մ...

Ի՝նչ, երազե վերջ գըրկել ցուրտ շիրի՛մ...

Այս ճակատագիրն ի՛նչ սև է, աստվա՛ծ,

Արդյոք դամբանի մրուրո՞վ է գըծված...

Ո՛հ, տըվե՛ք հոգվույս կրակի մի կաթիլ,

Սիրե՛լ կուզեմ դեռ 'վ ապրիլ ու ապրի՛լ.

Երկնքի աստղե՛ր, հոգվույս մեջ ընկե՛ք,

Կա՛յծ տըվեք, կյա՛նք՝ ձեր սիրահարին հեք:

Գարունն ո՛չ մեկ վարդ ճակտիս դալկահար,

Ո՛չ երկնի շողերն ժըպիտ մ'ինձ չե՛ն տար.

Գիշերն միշտ դագաղս, աստղերրը ջահեր,

Լուսինն հար կուլա, խուզարկե վըհեր.

Կըլլան մարդիկ, որ լացող մը չունին,

Անոր համար նա դրավ այդ լուսին.

Եվ մահամերձն ալ կուզե երկու բան,

Նախ կյա՛նքը, վերջը լացողմ'իր վրան:

Իզո՛ւր գրեցին աստղերն ինծի ՍԵ՛ր

Եվ իզո՛ւր ուսույց բուլբուլն ինձ ՍԻՐԵԼ,

Իզո՛ւր թավուտքներ լըռեցին իմ շուրջ,

Գաղտնապահ տերևք չառին երբեք շունչ,

Որ չը խռովեն երազքըս վսեմ,

Թույլ տըվին, որ միշտ ըզնե երազեմ,

Եվ ի զո՛ւր ծաղկունք՝ փըթիթներ գարնան՝

Միշտ խնկարկեցին խոկմանցըս խորան...

Ո՛հ, նոքա ամենքը զիս ծաղրեր են...

ԱՍՏՈՒԾՈ ԾԱՂՐՆ Է ԱՇԽԱՐՀՆ ԱԼ ԱՐԴԵՆ...

 

 

ԻՑԻ՜Վ ԹԵ

 

Ո՜, ի՞նչ ես դու, սե՞ր, երկնի հո՞ւր կամ ժըպի՞տ...

Չունի երկին աչացդ կայծերն ու կապույտ,

Վարդը չունի քու լանջդ անբիծ, լուսափթիթ...

Չունի լուսինն վարդերն շիկնոտ այտերուդ:

 

Գիշերն երկնի կայծից, լուսնույն սիրադեմ,

Ցերեկն ալյաց, ծաղկանց ժպտիս... մեկո՜ւն գեթ...

Իսկ քեզ համար ես արցունքով կաղոթեմ,

Դու չես շնորհեր նայվածք մ'ինձ հուր աչերեդ:

 

Արդյոք էա՞կ մ'ես, թե՞ երկնի զվարթուն.

Կը նախանձին փայլիդ վրա վարդ, լուսնակ,

Սայնիկդ ապշած լսելով քաղցր ու թրթռուն`

Նոճերու մեջ սգա լըռիկ լուսինյակ:

 

Ծնեի իցի՜վ թ'հևացող հով մ'անուշիկ

Եվ գգվելով երազք ճակտիդ այդ անսուգ,

Սայի շունչըս շուրթերուդ մեջ ես հուշիկ,

Լոկ սրբելով եթե շողար աչքդ արտասուք:

 

Պարտեզդ իցի՜վ թե փթթեի վարդ լացող,

Եվ երբ գայիր այգուն շաղին ժպտով պերճ`

Գունովս ներկել այտերդ, թափել գոգդ իմ ցող,

Վերջին շնչիկս ի գիրկդ առներ ելևէջ:

 

Բղխեի ես ից՜իվ թ'առու մը վըճիտ,

Եվ երբ հուշիկ գայիր մոտ իմ եզերքին,

Ցոլանար իմ հայելվույն մեջ քու ժըպիտ,

Պղտորելով կապույտ ալիքս ցամքեին:

 

Ա՜հ, իցի՜վ թե լինեի ես ճառագայթ,

Շողշողայի դեմքիդ վրա վայրիկ մի,

Խաբեի քեզ թ' ես ավելի գեղազարդ,

'Վ անուշաբույր մազերուդ մեջ մարեի:

 

Այլ ո'չ, անգո'ւթ, եթե տըվիր մեկուն սեր,

Իցի՜վ թ'անոր գերեզմանին քարն լինիմ,

Եվ դու թոշնած գաս շնչել շուրջս... արտասվե՜

Քեզ հըպելու համար հարկ լոկ գոլ շիրիմ...