Հովհաննես Թումանյան - Գութանի երգը

 

 

Արի՜, գութան, վարի՜, գութան,

Օրն եկել է, ճաշ դառել,

Առը շո՜ւռ տուր, խոփիդ ղուրբան,

Օրհնյալ է աստված, հորովե՛լ:

Քաշի՜, եզը, ուսիդ մատա՛ղ,

Քաշի՜ , քաշենք, վար անենք.

Ճիպտի՜ն արա, քըշի՜, հոտա՜ղ,

Մեր սև օրին ճար անենք:

Պարտքատերը գանգատ գընաց,

Քյոխվեն կըգա, կըծեծի,

Տերտերն օրհնեց, անվարձ մընաց,

Կըբարկանա, կանիծի:

Էն օրն եկան թովջի արին,

Հարկ են ուզում տերության.

Ի՞նչ տամ կոռին ու բեգյարին...

Վարի՜, վարի՜, իմ գութան:

Ձեռըս պակաս, ուժըս հատած,

Հազար ու մի ցավի տեր,

Ինձ են նայում մերկ ու սոված

Մի տուն լիքը մանուկներ:

Արի՜, գութան, վարի՜, գութան,

Օրն եկել է, ճաշ դառել,

Առը շո՜ւռ տուր, խոփիդ ղուրբան,

Օրհնյալ է աստված, հորովե՛լ:

 

 

 

Հովհաննես Թումանյան - Ախթամար

 

 

 

Ծիծաղախիտ Վանա ծովի

Փոքրիկ գյուղից առափնյա

Ծովն է մտնում գաղթագողի

Ամեն գիշեր մի տըղա:

Ծովն է մըտնում առանց նավակ,

Բազուկներով առնացի

Ջուրը ճողփում, լող է տալի

Դեպի կըղզին դիմացի:

Խավար կըղզուց պարզ ու պայծառ

Մի լույս կանչում է նըրան,

Մի վառ փարոս նըրա համար,

Չըմոլորի իր ճամփան:

Սիրուն Թամարն ամեն գիշեր

Այնտեղ կըրակ է անում,

Եվ ըսպասում է անհամբեր

Այնտեղ` մոտիկ դարանում:

Ծփում է ծովն ալեծածան,

Ծըփում է սիրտը տըղի,

ոռում է ծովն ահեղաձայն,

Նա կըռվում է կատաղի:

Եվ Թամարը սըրտատըրոփ

Արդեն լսում է մոտիկ

Ջըրի ճողփյուն, ու ողջ մարմնով

Սիրուց այրվում է սաստիկ:

Լըռեց: Ծովի խավար ափին

Կանգնեց սեւ-սեւ մի ըստվեր...

Ահա եւ նա... իրար գըտան...

Խորհրդավոր լուռ գիշեր...

Միայն ալիքը Վանա ծովի

Մեղմ դիպչում են եզերքին.

Եվ հեղհեղուկ հեռանում են

Շըշունջներով անմեկին:

Նըրանք ասես փըսփըսում են...

Ու աստղերը կամարից

Ակնարկելով բամբասում են

Լիրբ, անամոթ Թամարից...

Բամբասում են կուսի սըրտում...

Ժամ է արդեն... ու կըրկին

Մինն ալեկոծ ծովն է մըտնում,

Մյուսն աղոթում եզերքին...

Բայց մի անգամ չարկամ մարդիկ

Նըրանց գաղտնիքն իմացան,

Լույսը հանգցրին սեւ ու սաստիկ

Մի մութ գիշեր դիվական:

Մոլորվեցավ խավար ծովում

Լողորդ տըղան սիրահար,

Ու բերում է հողմը, բերում

Հառաչանքներն - “Ախ, Թամար...”

Մոտ է ձայնը, սեւ խավարում,

Ժայռերի տակ սեպացած,

Ուր ամեհի ծովն է գոռում,

Մերթ կորչում է խըլացած

Ու մերթ լըսվում ուժասպառ.

“Ախ, Թամար...”

Առավոտյան ծովը ծըփաց,

Ափը ձըգեց մի դիակ.

Նըրա շուրթին, պաղ, կարկամած,

Ասես մեռած ժամանակ

Սառել էին երկու բառ.

“Ախ, Թամար...”

Այն օրվանից սըրա համար

Կըղզին կոչվեց “Ախթամար”

 

 

 

 

Հովհաննես Թումանյան - ՀԱՅ ՈԻԽՏԱՎՈՐԻՆ

 

 

Գնա՜ս բարով, ա՜յ ուխտավոր,

Երանի քեզ, հայ ուխտավոր,

Որ կարոտով ու սիրառատ

Ուխտ ես գնում դեպ Այրարատ:

Զեփյուռներով, ծաղկանց բույրով,

Ինչպես ծնող սիրագորով

Քեզ կողջունեն զմրուխտ հագած

Գեղամ սարերն ու Արագած.

Եվ հարազատ աչքի նըման

Քեզ կը ժպտա վճիտ Սևան,

Որ լեռների շուքերի հետ

Խաղ է անում, խայտում վետ-վետ,

Փայլփլում է ծփանքներով,

Հորինում է լույսերի ծով,

Եվ մերթ վշտով ու տխրությամբ

Սևանում է, ինչպես մութ ամպ...

Հապա էն սա՛րն, էն սար հսկան,

Էն սարերի սարն ու արքան,

Լազուր երկնի ծոցր մըտած,

Ճերմակ գլուխն ամպեր փաթթած,

Ահա կանգնեց ծանր ու տրտում

Քու առաջևն ու քու սրտում...

Է՛, նա արդեն քանի սև դար

Պերճ գագաթովն իր ձյունափառ

Շողշողում է, փայլատակում,

Եկ ուխտավոր հայի հոգում

Հպարտության ծնում թունդեր

Եկ սիրելի երազ՝ թե դեռ

Էն երկնահաս Մասյաց կատար,

Ուր հին տապանն առավ դադար,

Դադար կառնեն փառքերն մեր հին,

Որ նորափայլ իջնեն կրրկին...

 

 

 

Հովհաննես Թումանյան - Մարգարե

 

 

Երբ որ վեհության կնիքը ճակատին

Եվ ճշմարտության սուրբ պատգամներով

Նա հայտնվեցավ մոլար աշխարքին

Եվ դարձ քարոզեց հրաթափ լեզվով,

Նրա աստվածային ձայնից սարսափած

Գիշերատեսիլ մարդիկ հուզվեցին,

Իրանց սեղանից վեր կացան հարբած,

Մոլեգնության մեջ աղաղակեցին.

Ո՞վ ես դուն, արի՜, այս մեր հանցավոր

Ուրախությանը մասնակից եղիր,

Կամ թո՜ղ վայելենք մեր կյանքն անցավոր.

Թե չէ՝ խիստ պատժի քարերից փախիր:

Սակայն անվհատ նա հառաջ գնաց

Անուշադիր յուր անձի վնասին,

Մոլորությունը ներելով մարդկանց՝

Հոգ տարավ նրանց փրկության մասին:

Եվ երբ որ լուսո նա ջահը ձեռքին

Մոտեցավ կորստյան փոսի եզերքին,

Ապերախտ ձեռքով ամբոխը խավար

Զարկեց, խորտակեց ջահը փրկարար:

ժամանակ անցավ. թշվառ ամբոխին

Արդեն փորձանքը վրա էր հասած,

Երբ ուշքի եկավ, վայ տվեց գլխին. —

«Նա մարգարե էր, նա իրավ ասաց»:

 

 

 

Հովհաննես Թումանյան - ԿՏԱԿ

 

 

Դե գրի, տեր հայր: «Յանուն հօր և որդոյ...»

(Այսպես անիրավ բա՞ն եք տեսել, տո՜.

Կյանքս մաշելով փող դիզեմ այսքան,

Հիմի իմ ձեռքով տամ սըրան-նըրա՞ն...

Բայց դե ի՞նչ անեմ, հետս ո՞ւր տանեմ...

Գոնե այս վերջին առուտուրն անեմ,

Գուցե կաշառեմ աստծուն ու ազգիս,

Սրանով փրկեմ անունս ու հոգիս...):

Դե գրի, տեր հայր: Ուշքս դեռ վրես,

Կտակ եմ անում իմ ազգիս այսպես:

Ամենից առաջ ես իմ կտակում

Իմ մեռած եղբոր որդոցն եմ զրկում.

Կտակ եմ անում, որ նրանք երբեք

Չուտեն իմ փողից և ոչ մի կոպեկ:

Զուր տեղը իմ դեմ դատ էին բացել,

Թե իրանց բաժնին ես եմ տիրացել.

Լավ էր, որ հազիվ պրծա կաշառով,

Մարդիկ էլ տեսան ընկել եմ շառով...

Գրի մեր ժամին մի հարյուր թուման,

Հետն էլ այսպիսի մի անխախտ պայման,

Որ եկեղեցու գավթում ինձ թաղեն,

Կնոջս համար էլ կողքիս տեղ թողեն,

Տարին հինգ անգամ պատարագ անեն,

Հոգիս անպատճառ դրախտը տանեն.

Սրանից հետո հոգան ինձ վըրա,

Հոյակապ արձան դնել մարմարյա,

Ոսկի տառերով վըրան փորագրած,

Թե ազգիս համար ինչեր եմ արած:

Վանքի դպրոցին գրի մի գումար,

Որ իմ անունով, իմ հոգու համար

Որդեգիր պահեն նըրա տոկոսով.

Ամեն տարի գան խմբով, հանդիսով

Դամբանիս վրա գովք ու ճառ ասեն,

Ագգի մեծերի շարքում ինձ դասեն,

Պատկերս էլ կախեն դըպրոցի պատից,

Թեկուզ մի քիչ ցած մեր հայրապետից:

Ապա այս տունը (որ կեղծ թղթերով,

Հոգիս սևելով, սըտով ու զոռով,

Իբրև պարտքի տեղ, առա այն խեղճից

Ու իրան լալով դուրս արի միջից...),

Իմ հոժար կամքով, իմ վերջի օրին

Այն էլ տալիս եմ մեր, մայր աթոռին,

Որ վեհափառը գըրի մի կոնդակ,

Անունս սփռի աշխարհ բովանդակ

Եվ ինձ օրհնանքի այնպես մի գիր տա,

Որ երկընքումն էլ աստված հավատա...

Դրանից հետո մի գումար գըրի

Հօգուտ մեր ազգի խեղճ ու որբերի

Ընկերությանը Բարեգործական,

Որ գլուխն անշարժ մնա հավիտյան,

Նըրա տոկոսը մեր մեծ տոներին

Բաժնեն (իմ զրկած) խեղճ ու որբերին,

Ամեն մեկին տան մի մի աբասի,

Որ ուտի — հոգուս ողորմի ասի:

— Հապա, օրհնըված, տանու տերտերին

Ժամոց չե՞ս տալիս քո հոգու խերին.

Քանի վախտ ունես, այդ էլ ասա շուտ...

Ասա տանըցիք տան լավ կողոպուտ,

Ոսկի սհաթըդ, նոր շորերըդ տան,

Որ հեշտ անց կենաս դուռն արքայության...

— Լավ, տեր հայր, այդ էլ քեզ եմ կտակում,

Որ ինձ միշտ հիշես քո պատարագում,

Դագաղիս վրա մի քարոզ ասես,

Թե ինչ հոգեսեր, մեծ մարդ էի ես...

Այս կտակն արավ հայ բարերարը

Ու մեռավ գնաց այն մյուս աշխարհը.

Միշտ երախտագետ մեր ազգը հայոց

Նրան հըռչակեց ազնիվ բարեգործ,

Իր ժամի զավթում թաղեց ու մարմար

Արձան կանգնեցրեց իր գործքին հարմար,

Վըրան էլ գրեց պերճ տապանագիր.

— Ո՛հ, վսեմ հոգի, դու խաղա՛ղ հանգիր,

Թեև դու մեռար, բայց միշտ քո հոգին

Հըսկում է բարձրից քո թըշվառ ազգին...

Բայց երբ որ գնաց այն մյուս աշխարհը

Եվ ուզեց մըտնել արդարոց շարը,

Հանեց օրհնանքի տարած պատճենը,

Տերն մեր կարդաց ու գըցեց դենը.

— Քո սիրտը հանիր, ասաց, հողեղեն,

Այնտեղ են գրված գործերըդ ամեն:

Եվ մարդու սիրտը կարդաց մեր տերը,

Ուր տըպված էին նըրա գործերը.

Կարդաց չա՛ր գործեր, — նաև կըտակը,

Եվ... իսկույն ղրկեց դժոխքի տակը:

1889

 

 

Հովհաննես Թումանյան - ՇՈՒՆՆ ՈՒ ԿԱՏՈՒՆ

 

 

I

ժամանակով Կատուն ճոն էր,

Շունն էլ գըլխին գըդակ չուներ,

Միայն, գիտեմ ոչ՝ որդիանց որդի

Ճանկել էր մի գառան մորթի:

Եկավ մի օր, ձմեռվան մըտին,

Կատվի կուշտը տարավ մորթին:

— Բար աջողում, ուստա Փիսո,

Գլուխըս մըրսեց, ի սեր աստծո,

Ա՜ռ էս մորթին ու ինձ համար

Մի գդակ կարի գըլխիս համար:

Վարձիդ համար միամիտ մընա՜,

Համա-համա շատ չուշանա:

— Աչքիս վըրա, քեռի Քուչի.

Մի գըդակ ա, հո մի քարք չի.

Քու թանկագին խաթեր համար

Ուրբաթ օրը համեցեք տար:

Փողի մասին ավելորդ ա,

Մեր մեջ խոսելն էլ ամոթ ա.

Ի՛նչ մեծ բան ա, տո՜, հե՜ր օրհնած,

Միա՛յն, միա՛յն մի գդակի վարձ:

Ուրբաթ օրը քեռի Քուչին՝

Ուստից առաջ՝ բաց-բաց կուճին

Թափ-թափ տալով՝ ծանըր ու մեծ,

Ուստա Կատվի շեմքում կանգնեց.

— Ուստեն ո՞ւր ա... փափախս ո՞ւր ա...

— Մի քիչ կացի— հրես կերևա:

II

Ուստեն եկավ քուրքը հագին,

Շանը տեսավ, բեղի տակին

Իրեն-իրեն քիչ փընթփընթաց

Ու մուշտարու վըրա թընդաց.

— Ցուրտը տարա՞վ... վա՛հ, տընա՜շեն,

Չես թող անում մի շունչ քաշեն.

Հեշտ բան հո չի՞, հըլա նոր եմ

Ցըրցամ տըվել, թե որ կարեմ:

— Դե հե՜ր օրհնած, Էտե՜նց ասա,

Էդ բարկանալդ էլ ընչի՞ս ա:

Փող եմ տըվել, վախտին կարի,

Թե չէ՝ ասա՜ էգուց արի:

Համ ասում ես, համ չես կարում,

Համ խոսում ես, վըրես գոռում,

Հա՜մ, հա՜մ, հա՜մ, հա՜մ,

Քանի՞, ա՜խպեր, գընամ ու գամ...

Ասավ Քուչին ու նեղացած

Վերադարձավ գըլուխը բաց:

III

Մին էլ եկավ, դարձյալ չըկար.

Էս անգամը դիպան իրար,

Էլ անպատիվ, անկարգ խոսքեր,

Էլ հին ու նո՛ր, էլ հեր ու մե՛ր,

Էլ գող Փիսո՛, էլ քաչալ Շո՛ւն...

Բանը հասավ դիվանբաշուն:

Շունը մինչև գընաց, եկավ,

Ուստա Կատուն կոտըրն ընկա:

Գըլուխն առավ ու մի գիշեր,

Հայդե՛, կորավ, էն կորչիլն էր...

IV

Էն օրվանից մինչև օրս էլ

Շունն էս բանը չի մոռացել.

Մըտքում հլա դեռ պահում ա,

Որտեղ կատվին պատահում ա,

Վեր ա թըռչում, վըրա վազում,

Իրեն մորթին ետ ա ուզում.

Իսկ սևերես Կատուն հանկարծ

Ետ ա դառնամ ու բարկացած

Փըշտացնում ա. մըթամ նոր եմ

Ցըրցամ տըվել, թե որ կարեմ

 

 

 

 

 

Ո՛նց է ժըպտում իմ հոգին

Չարին, բարուն, — ամենքին.

Լույս է տալիս ողջ կյանքիս

Ու էն ճամփիս անմեկին:

Հունվարի 4.

 

 

 

Ո՛վ անճառ Մին, որ ամենին միացնում ես մի կյանքում,

Ամեն կյանքում ու երակում անտես, անկեզ բորբոքում, —

Ողջ ազատ են ու հարազատ էս աշխարհքում Քեզանով,

Ողջը Քո մեջ՝ անմա՛հ, անվերջ՝ Քեզ են երգում Քո ձենով...

Օգոստոսի 3.

 

 

 

Ո՛վ իմանա՝ ո՜ւր ընկանք,

Քանի՜ օրվա հյուր ընկանք,

Սերն ու սիրտն էլ երբ չըկա՝

Կըրա՛կ ընկանք, զո՛ւր ընկանք:

Նոյեմբերի 30.

 

Հովհաննես Թումանյան - ԽՐՃԻԹՈԻՄ

 

 

Մանուկները գոռում-գոչում,

Լալիս էին աղեկեզ.

— Նանի՜, նա՜նի, հաց ենք ուզում,

Վե՜ր կաց, նա՜նի, հաց տուր մեզ:

Հիվանդ նանը տեղի տակին

Ծանը տընքաց տըխըալի.

— Մենք հաց չունենք, ես ձեզ մատաղ,

Ապին գնաց հաց բերի:

— Չէ՜, խաբում ես, սուտլիկ նանի,

Դու ասացիր՝ քարափին

Երբոր զարկի շողքն աըևի,

Հաց կբռերի մեր ապին:

Արևն եկավ անց էլ կացավ,

Մենք սոված ենք դեռ էսպես.

Նա՜նի, նա՜նի, հաց ենք ուզում,

Վե՜ր կաց, նանի, հաց տուր մեզ:

— Հաց չի գտել ձեր ապին դեռ,

Տուն չի գալիս սևերես.

Քիչ էլ կացեք, իմ բալիկներ,

Հիմի այնտեղ կերթամ ես...

Մի մեծ ապի կա երկնքում,

Նա շատ ունի այնտեղ հաց...

Նա ձեզ այնքան շատ է սիրո՛ւմ...

Նա չի թողնիլ ձեզ սոված...

Կերթամ այնտեղ, նրան կասեմ,

Որ սոված եք, իմ բալեք,

Ձեզ համար շատ-շատ հաց կուզեմ,

Որ դուք ուտեք, լաց չըլեք...

Ասավ, սեղմեց սովալըլուկ

Զավակներին իր լանջին,

Ու շըրթանքի վըրա դալուկ

Սառավ համբույրը վերջին:

Կըռներն էլ ետ չըբացվեցան

Բազմաչարչար մայրիկի.

Աչքը փակեց ու հավիտյան

Գրնաց, որ հաց ուղարկի:

Մանուկները գոռում, գոչում,

Լալիս էին աղեկեզ.

— Նա՜նի, նա՜նի, հաց ենք ուզում,

Վե՜ր կաց, նա՜նի, հաց տուր մեզ:

 

 

Ա՛նց կացա՜ն…

Օրերս թռան, ա՛նց կացա՜ն.

Ախ ու վախով, դարդերով

Սիրտս կերա՜ն, ա՛նց կացա՜ն:

 

* * *

 

Վերջացա՜վ…

Կյանքս մաշվեց, վերջացա՜վ.

Ինչ հույս արի` փուչ էլավ,

Ինչ խնդություն` վերջը ցա՜վ:

 

* * *

Հիմա բացե՜լ են հանդես

Երգիչները իմ անտես.

Ջա՜ն, հայրենի ծղրիդներ,

Ո՞վ է լսում հիմի ձեզ:

Ե՛տ չեկա՜վ…

Գնա՜ց, գնա՜ց, ետ չեկավ,

Անկուշտ մահին, սև հողին

Գերի մնաց, ե՜տ չեկավ:

 

* * *

 

Ու՞ր կորա՜ն…

Մոտիկներս ու՞ր կորա՜ն,

Ինչքան լացի, ձեն ածի`

Ձեն չտվին, լու՜ռ կորան:

 

* * *

 

Երկու դարի արանքում,

Երկու քարի արանքում,

Հոգնել եմ նոր ընկերի

Ու հին ցարի արանքում:

 

* * *

 

Ծով է իմ վիշտն անափ ու խոր,

Լիքն ակունքով հազարավոր.

Իմ զայրույթը լիքն է սիրով,

Իմ գիշերը` լիքն աստղերով:

Մեռա՜ն, մեռա՜ն.. Եվ ահա,

Խառնվել են կյանք ու մահ.

Չեմ հասկանում աշխարհքի

“Կան ու չկան” ես հիմա:

 

 

* * *

 

Արևելքի եդեմներին իջավ պայծառ իրիկուն,

Հեքիաթական պալատներում սպասում են իմ հոգուն.

Ի՜նչ եմ շինում էս ցեխերում, աղմուկի մեջ վայրենի…

Ա՜խ, թե նորից գտնեմ ճամփան դեպի էնտե՜ղ, դեպի տու՜ն…

 

 

* * *

 

Դու մի անհայտ Բանաստեղծ ես` չտեսնված մինչ էսօր,

Առանց խոսքի երգ ես թափում հայացքներով լուսավոր:

Ես էլ, ասենք, զարմանալի Ընթերցող եմ բախտավոր,

Որ կարդում եմ էդ երգերը էսքան հեշտ ու էսքան խոր:

 

 

* * *

 

Հե՜յ ագահ մարդ, հե՜յ անգոհ մարդ, միտքդ երկար, կյանքդ կարճ,

Քանի՜ քանիսն անցնա քեզ պես, քեզնից առաջ, քո առաջ.

Ի՜նչ են տարել նրանք կյանքից, թե ինչ տանես դու քեզ հետ,

Խաղաղ անցի՛ր, ուրախ անցի՛ր երկու օրվան էս ճամփեդ:

Քուն թե արթուն` օրիս շատը երազ եղավ, անցկացավ,

Երազն էլ, նուրբ ու խուսափուկ, վռազ եղավ, անցկացավ.

Վռազ անցան երազ, մուրազ, ու չհասա ոչ մեկին,

Կյանքս թեթև տանուլ տված գրազ եղավ, անցկացավ:

 

 

* * *

 

Ո՞ր աշխարհքում ունեմ շատ բան. միտք եմ անում` է՞ս, թե՞ էն.

Մեջտեղ կանգնած` միտք եմ անում, չեմ իմանում` է՞ս, թե՞ էն.

Աստված ինքն էլ տարակուսած չի հասկանում` ինչ անի,

Տանի՜, թողնի՜, ո՞րն է բարին, որ սահմանում, է՞ս, թե՞ էն:

 

 

 

* * *

 

Կորցրել եմ, ու՞ր գտնեմ,

Տեղդ իմաց տուր` գտնեմ,

Ման եմ գալիս էս մթնում

Քեզ մոտ գալու դուռ գտնեմ:

 

 

 

* * *

 

Ի՜նչ իմանաս Ստեղծողի գաղտնիքները անմեկին.-

Ընկեր տվավ, իրար կապեց էս աշխարհքում ամենքին,

Բանաստեղծին թողեց մենակ, մեն ու մենակ Իրեն պես,

Որ Իրեն պես մտիկ անի ամեն մեկին ու կյանքին:

 

 

 

* * *

 

Խայամն ասավ իր սիրուհուն. “Ոտքդ զգույշ դիր հողին,

Ո՜վ իմանա` որ սիրունի բիբն ես կոխում դու հիմի…”

Հե՜յ, ջա՜ն, մենք էլ զգույշ անցնենք, ո՜վ իմանա, թե հիմի

Էն սիրուհու բի՞բն ենք կոխում, թե՞ հուր լեզուն Խայամի:

Հազար տարով, հազար դարով առաջ թե ետ, ի՜նչ կա որ.

Ես եղել եմ, կա՜մ, կլինեմ հար ու հավետ, ի՜նչ կա որ.

Հազար էսպես ձևեր փոխեմ, ձևը խաղ է անցավոր,

Ես միշտ հոգի, տիեզերքի մեծ հոգու հետ, ի՜նչ կա որ:

 

 

* * *

 

Ասի. “Հենց լոկ էս աճյունն է ու անունը, որ ունեմ…”

Երբ ճառագեց անծայրածիր Քո ժպիտը հոգուս դեմ.

-Ի՜նչ է աճյունն էդ անկայուն, ու անունը, որ ունես.

Դու Աստվա՜ծ ես, դու անհու՜ն ես, անանուն ես ու անես…

 

 

* * *

 

Աստեղային երազների աշխարհքներում լուսակաթ,

Մեծ խոհերի խոյանքների հեռուներում անարատ,

Անհիշելի վերհուշերի մշուշներում նրբաղոտ`

Երբեմն, ասես, զգում եմ ես, թե կհասնեմ Նրա մոտ…

 

 

 

* * *

 

Բարձր է հնոց աշխարհքն Հայոց ու Մասիսը երկնադետ,

Իմ խոր հոգին էն բարձունքին խոսք է բացել Նրա հետ-

Անհաս բանից, սկզբանից, երբ չկան էլ դեռ չկար,

Մինչև վախճանն անվախճանի քննում է դարե դար:

Ո՜վ անճառ Մին, որ ամենին միացնում ես մի կյանքում,

Ամեն կյանքում ու երակում անտես, անկեզ բորբոքում,-

Ողջ ազատ են ու հարազատ էս աշխարհքում Քեզանով,

Ողջը Քո մեջ` անմա՜հ, անվերջ` Քեզ են երգում Քո ձենով…

 

 

 

* * *

 

Աստծու բանտն են տաճարները աշխարհքներում բովանդակ,

Իբր էնտեղ է ապրում տերը, պաշտողների փակի տակ:

Հարկավ` ազատ նա ժպտում է ամենուրեք ամենքին,

Բայց դու նայիր խեղճ ու կրակ մարդու գործին ու խելքին:

 

 

* * *

 

Կյանքս արի հրապարակ, ոտքի կոխան ամենքի.

Խափան, խոպան ու անպտուղ, անցավ առանց արդյունքի:

Ի՜նչքան ծաղիկ պիտի բուսներ, որ չբուսավ էս հողին…

Ի՜նչ պատասխան պիտի ես տամ հող ու ծաղիկ տվողին…

 

 

 

* * *

 

Իմ կնունքին երկինքը` ժամ, արևը` ջահ սրբազան,

Ծիածանը նարոտ եղավ, ամենքի սերն` ավազան.

Սարը եղավ կնքահայրս, ցողը` մյուռոն կենսավետ,

Ու կնքողս Նա ինքն եղավ, որ սահմանեց ինձ պոետ:

 

 

 

* * *

 

Ամեն մի սիրտ ցավով լցվեց մեր դարում,

Ցավոտ սրտով աշխարհ լցվեց մեր դարում.

Ցավոտ աշխարհքն եկավ լցվեց բովանդակ

Իմ սիրտը բաց, իմ սիրտը մեծ մեր դարում:

Աղբյուրները հնչում են ու անց կենում,

Ծարավները տենչում են ու անց կենում,

Ու երջանիկ ակունքներին երազուն`

Պոետները կանչում են ու անց կենում:

 

 

* * *

 

Տիեզերքում աստվածային մի ճամփորդ է իմ հոգին.

Երկրից անցվոր, երկրի փառքին անհաղորդ է իմ հոգին.

Հեռացել է ու վերացել մինչ աստղերը հեռավոր,

Վար մնացած մարդու համար արդեն խորթ է իմ հոգին:

 

 

* * *

 

Էնքան շատ են ցավերն, ավերն իմ սրտում,

Էնքան տրտում կորած լավերն իմ սրտում…

Չեմ էլ հիշում չար ու խավար էս ժամին`

Երբ են փայլել ուրախ օրերն իմ սրտում:

 

 

* * *

 

-Էս է, որ կա… Ճիշտ ես ասում. թասդ բե՛ր:

Էս էլ կերթա` հանց երազում, թասդ բե՛ր:

Կյանքն հոսում է տիեզերքում զնգալեն,

Մեկն ապրում է, մյուսն սպասում. թասդ բե՛ր:

Հին օրհնություն

 

Կանաչ, վիթխարի ընկուզենու տակ,

Իրենց հասակի կարգով, ծալպատակ,

Միասին բազմած,

Մի շըրջան կազմած,

Քեֆ էին անում

Եվ ուրախանում

Մեր հըսկա պապերն ու մեր հայրերը՝

Գյուղի տերերը։

 

Մենք, առույգ ու ժիր գեղջուկ մանուկներ,

Երեք դասընկեր,

Նըրանց առաջին գըլխաբաց կանգնած,

Ձեռքներըս խոնարհ սըրտներիս դըրած,

Զի՜լ, ուժեղ ձայնով նըրանց ըսպասում—

Տաղ էինք ասում։

 

Երբ զըվարթաձայն մեր երգը լըռեց,

Մըռայլ թամադեն բեղերն ոլորեց,

Նըրա հետ վերցրին լիք բաժակները

Բոլոր մեծերը

Ու մեզ օրհնեցին.— «Ապրե՛ք, երեխե՛ք,

Բայց մեզ պես չապրեք...»

 

ժամանակ անցավ, նրանք էլ անցան,

Զըվարթ երգերըս վըշտալի դարձան.

Եվ ես հիշեցի մեր օրը լալիս,

Թե մեզ օրհնելիս

Ինչու ասացին.— «Ապրե՛ք, երեխե՛ք,

Բայց մեզ պես չապրեք...»

 

Խաղաղությո՜ւն ձեզ, մեր անբա՛խտ պապեր,

Ձեզ տանջող ցավը մե՛զ էլ է պատել։

Այժըմ, տըխրության թե քեֆի ժամին,

Մենք էլ՝ օրհնելիս մեր զավակներին՝

Ձեր խոսքն ենք ասում.— «Ապրե՛ք, երեխե՛ք,

Բայց մեզ պես չապրեք...»

 

 

Չարամիտներին

 

 

Դո՛ւք, մեծ հայրերի ընկած զավակներ,

Դո՛ւք, ո՛վ ստրուկներ մոլի կրքերի,

Դո՛ւք, ո՜վ զեխության խղճալի հյուրեր,

Որ շվայտ կյանքին դարձել եք գերի.

 

Դո՛ւք, որ ընկնում եք ո՛չ պատերազմում

Թշնամու սրով և ո՛չ ձեր մահով,

Որ եղբայրադավ ժողով եք կազմում

Եվ տեսնող աչքից կարծում ապահով.

 

Դո՛ւք, որ պատրաստ եք անմեղին կապած

Սեղանավորի ոտքի տակ զոհել,

Որ ավազակի առաջ սարսափած,

Ճշմարտությունն եք ուրանում խոսել.

 

Դուք, որ ուզում եք աշխարհքին խաբել,

Եվ դատաստանի առաջ դողալով

Գիտեք կեղծավոր արտասուք թափել

Չարությամբ լեցուն, հանցավոր սրտով.

 

Դո՛ւք, որ մարդկանց աչքերն եք կապում,

Ո՜վ սպասավորներ բանտի, խավարի,

Որ հարազատի արյունն եք թափում

Եվ ձեր եղբոր գույքն առնում ավարի.

 

Դո՛ւք, որ այրիի դառն արտասուքով

Շաղախեցիք ձեր սեղանի հացը,

Որ հպարտացած անօրեն գործքով

Հարցնում եք թե՝ ո՞ւր է աստվածը.

 

Կըհասնի նա ձեզ, բարկությամբ արդար

Արժանի մահով պատուհասելու,

Եվ ո՞վ պիտի ձեզ ցույց տա ճանապարհ

 

 

Յովհաննէս Թումանեան: Հայոց վիշտը

 

Հայոց վիշտը անհուն մի ծով,

Խաւար մի ծով ահագին

Էն սև ծովում տառապելով

Լող է տալիս իմ հոգին։

 

Մէկ զայրացկոտ ծառս է լինում

Մինչ երկինք կապուտակ

Ու մերթ հոգնած սուզւում, իջնում

Դէպի խորքերը անյատակ։

 

Ո՛չ յատակն է գտնում անվերջ

Ու ո՛չ հասնում երկնքին…

Հայոց վշտի մեծ ծովի մեջ

Տառապում է իմ հոգին։

 

 

 

Ո՞վ է ձեռքով անում, ո՞վ,

Հեռվից անթիվ ձեռքերով.

-Ջա՜ն, հայրենի անտառներ,

Դուք եք կանչում ինձ ձեր քով:

 

 

* * *

 

Աշնան ամպին ու զամպին,

Մոլոր նստած իմ ճմբին,

Լոռու հանդում մի արտույտ

Նայում է միշտ իմ ճամփին:

 

 

* * *

 

Բերանն արնոտ Մարդակերը էն անբան

Հազար դարում հազիվ դառավ Մարդասպան.

Ձեռքերն արնոտ գնում է նա դեռ կամկար,

Ու հեռու է մինչև Մարդը իր ճամփան:

Վայրէջք

 

Քառասուն տարի բըռնած ճանապարհ՝

Շիտակ, անվեհեր

Գընում եմ ես վեր՝

Դեպ Անհայտը սուրբ, աշխարհքը պայծառ։

 

Քառասուն տարի ճամփովն ահարկու

Անցել եմ էսպես

Ու հասել եմ ես,

Խաղաղությանն եմ հասել ես հոգու։

 

Թողել եմ ներքև, մեծ լեռան տակին,

Ե՛վ փառքը, և՛ գանձ,

Ե՛վ քեն, և՛ նախանձ՝

Ամենը, ինչ որ ճընշում է հոգին։

 

Եվ էն ամենը, արդ նայում եմ ես,-

Տեսնում եմ նորից

Իմ լեռան ծերից՝

Էնպես հասարա՜կ, դատարկ են էնպե՜ս…

 

Եվ ես իմաստուն ու բեռըս թեթև,

Անհոգ ծիծաղով,

Երգով ու տաղով

Իջնում եմ զըվարթ իմ լեռան ետև։

 

 

Ի՜նչ ես թռչում, խև-դև սի՛րտ,

Հազար բանի ետև, սի՛րտ,

Ես ո՞նց հասնեմ հազար տեղ

Քեզ պես թափով, թե՛թև սիրտ:

 

 

* * *

 

Լինե՜ր հեռու մի անկյուն,

Լինե՜ր մանկան արդար քուն,

Երազի մեջ երջանիկ,

Հաշտ ու խաղաղ մարդկություն:

 

 

* * *

 

Մի հավք զարկի ես մի օր.

Թռա՜վ, գնաց վիրավոր:

Թռչում է միշտ իմ մտքում

Թևը արնոտ ու մոլոր:

 

 

* * *

 

Երկու շիրիմ իրար կից,

Հավերժական լուռ գրկից,

Թախծում են պաղ ու խորհում

Թե` ի՜նչ տարան աշխարհքից:

Հովհաննես Թումանյան - Ախ ինչ լավ են սարի վրա

 

 

 

Ա՜խ, ի՜նչ լավ են սարի վրա

Անցնում օրերն անու՜շ անու՜շ,

Անրջային, թեթևասահ,

Ամպ ու հովերն անուշ անուշ:

Ահա բացվեց տարմ առաոտ,

Վարդ է թափում սարուն-քարին,

Շաղ են շողում ծաղիկ ու խոտ,

Շնչում բուրմունք եդեմային:

Ա՜խ, ի՜նչ հեշտ են սարի վրա

Սահում օրերն անուշ անուշ,

Շվին փչեց հովիվն ահա

Աղջիկն ու սերն անուշ անուշ:

 

 

ՏՐՏՈՒՆՋ

 

Օրերս անպըտուղ, տըխուր, ձանձրալի,

Ու գընում եմ ես ունայն տըրտունջով

Իմ սիրած մարդկանց, իմ լավ հույսերի

Գերեզմանների շարքերի միջով։

 

Թաղել եմ նըրանց։ Տխուր է ճամփան։

Եվ իմ հայրենի աշխարհում օտար,

Օտար ու մենակ անցվորի նըման,

Որ չունի ընկեր, ոչ տեղ ու դադար։

 

Օտար են շուրջըդ ու չեն հասկանում

Ոմանք քո վիշտը, ոմանք քո լեզուն,

Անտարբեր գալիք երջանիկ օրին,

Չըգիտեն նըրա կարոտը անքուն...

 

Չընչի՜ն մարդուկներ, լըրբորեն հանգիստ

Անսիրտ, փոքրոգի, գըծուծ ու կոպիտ.

Մեռնում են, մարում նըրանց հայացքից

Ե՛վ հոգու ձըգտում, և՛ սըրտի ժըպիտ։

 

Էլ ո՞ւմ առաջին սիրտըդ բաց անես,

Ո՞ւմ համար երգես սըրտալի երգեր,

Ո՞ր չըքին սիրես, կյանքըդ նվիրես,

էլ ի՞նչպես ապրես անսեր, անընկեր...

 

Եվ օրերս այսպես տըխուր, ձանձրալի,

Ու գընում եմ ես ունայն տըրտունջով

Իմ սիրած մարդկանց, իմ լավ հույսերի

Գերեգմանների շարքերի միջով։

 

 

ՀԱՅՈՑ ԼԵՌՆԵՐՈՒՄ

 

Մեր ճամփեն խավար, մեր ճամփեն գիշեր,

Ու մենք անհատնում

էն անլույս մըթնում

Երկա՜ր դարերով գընում ենք դեպ վեր

Հայոց լեռներում,

Դըժար լեռներում։

 

Տանում ենք հընուց մեր գանձերն անգին,

Մեր գանձերը ծով,

Ինչ որ դարերով

Երկնել է, ծընել մեր խորունկ հոգին

Հայոց լեռներում,

Բարձըր լեռներում։

 

Բայց քանի անգամ շեկ անապատի

Օրդուները սև

Իրարու ետև

Եկա՜ն զարկեցին մեր քարվանն ազնիվ

Հայոց լեռներում,

Արնոտ լեռներում։

 

Ու մեր քարվանը շըփոթ, սոսկահար,

Թալանված, ջարդված

Ու հատված-հատված

Տանում է իրեն վերքերն անհամար

Հայոց լեռներում,

Սուգի լեռներում։

 

Ու մեր աչքերը նայում են կարոտ՝

Հեռու աստղերին,

Երկընքի ծերին,

Թե ե՞րբ կըբացվի պայծառ առավոտ՝

Հայոց լեռներում,

Կանաչ լեռներում

Հովհաննես Թումանյան - ՈՐԲԸ

 

 

Հայ ժողովրդական ավանդություն

— Սըհա՛կ... Սըհա՛կ... գիշերն ի բուն

Կանչում է Որբն աղեկըտուր,

Աշխարհքն այնինչ մըտած խոր քուն,

Ինքը մենակ ու շուրջը լուռ:

Աղջիկ էր նա մի ժամանակ,

Էնպես աշխույժ ու գեղանի.

Թուրքը տեսավ, խելքը գընաց,

Ուզեց զոռով հարեմ տանի:

— Մի՜ վախենար, սիրուն քուրի՜կ,

Ես չեմ թողնի քեզ տանելու.

Քեզ կըթռցնեմ, ինչպես մըրրիկ,

Էս աշխարհքից հեռո՛ւ, հեռո՛ ւ...

Էսպես ասավ քաջ Սըհակը,

Քըրոջն առավ փախա՛վ, գընաց,

Թողած իրենց հոր աշխարհքը,

Թուրքի դաժան լուծը թողած:

— Տե՜ս, էն ձյունոտ, բարձըր սարեր,

Որ ձըգվում են հեռվում ահա.

Էն սարերն էլ անցնենք թե չէ՝

Դենը, քուրի՜կ, էլ թուրք չըկա...

Հենց էս խոսքում՝ թուրքը հասավ,

Սև ձին քըշած՝ սարի տակից.

— Իմն է աղջիկն, իմն է, ասավ,

Ո՞ւր եք փախչում դուք իմ ճանկից...

— Մի՜ վախենար, սիրուն քուրի՜կ,

Կանգնած եմ ես չար թուրքի դեմ.

Փախի՜ր, գընա՛... ինչպես մըրրիկ՝

Ես էլ կըգամ քեզ կըհասնեմ...

Ու ետ դարձավ քաջ պատանին,

Զենքի շաչյուն, զարկ ու աղմուկ.

Զարկ են տալիս, զարկ են առնում

Հայի անահ կըտրիճն ու թուրք...

Աղջիկն արագ վազ է տալի,

Շունչը հատած փախչո՛ւմ, փախչո՛ւմ.

Մին էլ նայեց՝ թուրքն է գալի,

Փընչում է ձին, զենքը շաչում...

— Ա՛խ, ի՛նչ կըլնի թռչուն դառնամ...

Կանչեց ահից խեղճը հանկարծ,

Ու, բաց էին դըռներն երկնից,

Լըսեց նըրա ձենը աստված:

Դարձավ թըռչուն մի թևավոր,

Երկինքն ելավ, թըռա՛վ, պըրծավ.

Մընա՛ց, մընա՛ց, մինչև էսօր

Քաջ ախպերը ետ չըդարձավ:

Էն օրվանից թըռչուն քույրը

Ցերեկն ահով կուչ է գալի,

Հենց հասնում է մութ գիշերը՝

— Սըհա՛կ... Սըհա՛կ... ձեն է տալի:

Ձեն է տալի գիշերն ի բուն

Կանչում տըխո՛ւր, աղեկըտո՛ւր,

Աշխարհքն այնինչ մըտած խոր քուն,

Ինքը մենակ ու շուրջը լուռ:

 

 

 

Հովհաննես Թումանյան - ԼՈԻՍԱՎՈՐՉԻ ԿԱՆԹԵՂԸ

 

 

Կես գիշերին կանթեղը վառ

Կախ է ընկած երկընքից,

Լուսավորչի կանթեղն անմար

Հայոց մըթնած երկընքից:

Կախ է ընկած առանց պարան

Արագածի կատարին,

Ու սեղանից հըսկայական

Լույս է տալիս աշխարհին:

Լույս է տալիս երկա՛ր դարեր

Ու վառվում են միշտ անշեջ

Սուրբի մաքուր արցունքները

Յուղի տեղակ նըրա մեջ:

Ոչ մարդկային ձեռ կըհասնի

Էն ահավոր բարձունքին.

Եվ ոչ քամին կըհանգցընի՝

Վիշապ-քամին ահագին:

Երբ պատում է մութ խավարը

Չընաշխարհիկ մեր երկրին,

Երբ տիրում է ահն ու վախը

Թույլ կասկածոտ սըրտերին,

Ով անմեղ է լիքը սիրով

Ու հավատով անսասան,

Ով նայում է վառ հույսերով

Դեպի Հայոց ապագան, —

Նա կըտեսնի էն մըշտավառ

Ջահը կախված երկընքից,

Ասես՝ աստծո աչքը պայծառ.

Հըսկում է ցած երկրնքից:

 

 

 

Հովհաննես Թումանյան - ԽՈՐՀՐԴԱՎՈՐ ՄԵՌԵԼԸ

 

 

Ուր որ կանգնում, նըստում եմ ես,

Ամենուրեք, անմեկին,

Աչքիս առջև դըրած է միշտ

Մի լուռ դագաղ թանկագին:

Օ՛, մի՜ հարցնեք՝ էն դագաղում

Ո՜ւմն է դալուկ էն դիակ,

Կամ թե ինչո՛ւ ես չեմ թաղում

Նըրան ընդմիշտ հողի տակ:

Ոչ, չեմ կարող ես հավատալ,

Թե մեռած է նա հավետ,

Թե նա գընաց, էլ ետ չի գալ,

Թե նա չըկա էլ ինձ հետ...

Եվ ուր կանգնում, նըստում եմ ես՝

Նա մի՛շտ աչքիս առաջին...

Ու երբ խոսում, ժըպտում եմ ձեզ՝

Ըսպասում է իմ հոգին...

Ըսպասում եմ ամեն վայրկյան,

Թե ուր որ է՝ հիմի նա

Պիտի շընչի ու մանկական

Իր աչքերը ինձ բանա...

 

 

Հովհաննես Թումանյան - ԷՍՊԵՍ ՉԻ ՄՆԱ

 

 

Հին զրույց

Լինում է թե չէ, ո՞վ գիտի հաստատ.

Եվ ի՞նչն է հաստատ աշխարքի վըրա... —

Աշխարքում հաստատ մի բան կա մենակ,

Այն է, որ հաստատ ոչ մի բան չկա: —

Լինում է՝ իբրև գյուղացի մի մարդ,

Աղքատ, օրական ապրուստի կարոտ:

Ունենում է սա մի խելոք տըղա,

Տանում է ծառա տալի մեկի մոտ:

Տարիք են անցնում: Էս խելոք տըղեն

Էնպես է ազնիվ ու ժիր ծառայում,

Որ տերն էլ սըրա վարձը շատացնում,

Ինչպես իրենը՝ էնպես է նայում:

Հիշում է մի օր հայրը իր որդուն

Ու վեր է կենում գալի տեսության.

— Հը՞, ո՞նց ես, որդիս, հիմի էլ էնպես

Էլ մերկ ու տըկլոր, էլ քաղցած հո չե՞ս:

— Չէ՜, լավ եմ, հայրիկ, ապրուստս միշտ կա,

Բայց ի՞նչ անես որ... Էսպես չի մընա...

Գընում է հայրը: Տարիք են անցնում:

Առաջ է գընում տըղեն օրն օրին,

Վերջը բարձրանում, պալատն է հասնում,

Դառնում է ծառա մեծ թագավորին:

Հիշում է մի օր հայրը իր որդուն

Ու վեր է կենում գալի տեսության.

— Հը՞, ո՞նց ես, որդիս, էլ ի՞նչ ես ուզում,

Լողում ես առատ էս լիքը ծովում:

Հա՜, լի եմ, հայրիկ, դու հանգիստ գընա,

Բայց ի՞նչ անես որ... էսպես չի մընա...

Գընում է հայրը: Տարիք են անցնում:

Էնքան է սիրվում մեր խելոք ծառան,

Որ թագավորը բերում է սըրան

Իրեն տերության երկրորդն է անում:

Հիշում է մհ օր հայրը իր որդուն

Ու վեր է կենում գալի տեսություն.

— Հը՞, ո՞նց ես, որդիս, էլ ի՞նչ է մընում.

Քու խոսքովն են ողջ նըստում-վեր կենում:

— Հա՜, մեծ եմ, հայրիկ, նազիր եմ ահա,

Բայց ի՞նչ անես որ... էսպես չի մնա...

Գընում է հայրը: Տարիք են անցնում:

Էս բարի երկրի թագավորը ծեր

Մի օր անժառանգ ընկնում է մեռնում,

Գահն ու աշխարքը մընում են անտեր:

Ժողովք են կանչում երկրի մեծերին:

Ժողովք են գալի, խորհուրդ են անում,

Բերում են իրենց խելոք նազիրին

Առքով ու փառքով թագավոր դընում,

Ու մեր գյուղացին լըսում է մի օր,

Դարձել է իրեն որդին թագավոր:

Գալիս է. — Որդի՜ս, էլ ի՞նչդ է պակաս.

Ամբողջ աշխարքում մի դու ես, որ կաս...

— Փառք աստծու, հայրիկ, ունեմ թագ ու գահ,

Բայց ի՞նչ անես որ... էսպես չի մընա...

Գընում է հայրը: Տարիք են անցնում:

Իր գահին բազմած ինքնակալը նոր

Մահվան ու կյանքի վճիռ է անում

Բուռը հավաքած աշխարքը բոլոր:

Բուռըդ հավաքի աշխարքը թեկուզ,

Թողնելու ես ողջ դարձյալ աշխարքին:

Մեր թագավորն էլ մի անգամ էսպես

Մահիճ է ընկնում, ավանդում հոգին:

Լըսում է ծերուկ հայրը մի օր էլ,

Որ իր թագավոր որդին չըմնաց:

Ի՞նչ ասել կուզի՝ գալիս է վըրեն,

Էլ ի՛նչ մըղկտոց, էլ ի՛նչ սուգ ու լաց...

Զորքով, աշխարքով, ծեսով, հանդեսով

Արքային վայել թաղում են անում,

Ու վեր են կենում՝ զըրույց անելով

Ամենքը իրենց տըներն են գնում:

Տարիք են անցնում: Հայրը մի անգամ

Գալիս է որդու շիրիմի վրա:

Գալիս է, տեսնում՝ մարմար մահարձան,

Բայց վըրեն գրած... «Էսպես չի մընա...»

Գընում է հայրը: Տարիք են անցել.

Ո՞վ կարա մեզնից հաշիվն իմանա...

Էն օրից էսօր անվերջ, դարեդար

Զրույցն ասում է՝ «էսպես չի մընա...»

Ու չըկա շըքեղ արձանն արքայի,

Ոչ նրա քաղաքն աշխարքի վըրա,

Մերն է աշխարքը ու կյանքը հիմի,

Բայց մեր աշխարքն էլ... Էսպես չի մընա...

 

 

Հովհաննես Թումանյան - ՉԱՐԻ ՎԵՐՋԸ

 

Լինում է մի սար,

Էն սարում մի ծառ,

Էն ծառում փըչակ,

Փըչակում մի բուն,

Բընում երեք ձագ,

Ու վըրեն Կըկուն:

Կո ՜ւկու, կո ՜ւկու, իմ կուկունե ՜ր,

Ե՛րբ պիտի դուք աոննք թևեր,

Թըռչե ՛ք, գընաք,

Ուրախանաք...

Երգում էո մարիկ Կըկուն,

Մին էլ, ըհը ՜, Աղվեսն եկավ:

— Էս սարը իմն է,

Էս ծառը իմն է,

Ծառում փըչակ կա,

Փըչակում՝ մի բան,

Էս ո՞վ է եկել

Տիրացել թաքուն:

Ախ դու Կըկու, հիմա ՜ր Կըկու,

Քանի՞ փոքրիկ ձագ ունես դու:

— Երեք հատ ծագ, աղա Աղվես:

— Երեք հատ ձագ ցույց կըտամ քեզ:

Ու չե՞ս ասել, դու, անամոթ,

Մինը ծառա ղըրկես ինձ մոտ:

Ձըգի շուտով մի հատը ցած,

Թե չէ՝ կացինս հըրեն սըրած,

Գընամ բերեմ,

Ծառը կըտրեմ...

— Վա ՛յ, չըկտրես,

Աստված սիրես,

Էս մինն ահա

Տար քեգ ծառա,

Միայն թե էդպես

Մի ջընջիլ մեզ

Բընով-տեղով,

Ամբողջ ցեղով:

Խնդրեց մարիկ Կըկուն ու ձագերից մինը ձգեց ներքև:

Աղվեսը՝ հա ՜փ, առավ գնաց:

— Վայ-վա ՛յ, դու-դո ՛ւ,

Իմ լավ կուկու.

Ո՞ր սև սարում,

Ո՞ր անտառում,

Ո՞ր թըփի տակ

Կորար մենակ...

Վայ-վա՛յ, դու-դո ՛ւ,

Իմ խեղճ կուկու...

Լաց էր լինում մարիկ Կըկուն, մին էլ, ըհը ՜, Աղվեսը՝ ետ եկավ:

— Էս սարը իմն է,

Էս ծառը իմն է,

Էս ծառում փըչակ կա,

Փըչակում մի բուն,

Էս ո՞վ է եկել

Տիրացել թաքուն:

Ախ դու Կըկու, հիմա ՜ր Կըկու,

Քանի՞ փոքրիկ ձագ ունես դու:

— Երկու հատ ձագ, աղա Աղվես:

— Երկու հատ ձագ ցույց կըտամ քեզ:

Ա ՜խ, չարամիտ դու ավազակ,

Ի՛նչ խաբար է, երկո ՛ւ հատ ձագ.

Ի՛նչ, ուզում էս էստեղ զոռով

Լըցնես ամբողջ կըկունեոո՞վ...

Ձըգի շուտով մի հատը ցած,

Թե չէ՝ կացինս հըրեն սըրած,

Գընամ բերեմ,

Ծառը կըտրեմ...

— Վա՛յ, չըկտրես,

Աստված սիրես,

Էս էլ առ տար,

Ու թող դադար՝

Վերջինը գեթ

Մընա ինձ հետ...

Աղաչեց մարիկ Կըկուն ու երկրորդ ձագն էլ ձգեց ներքև:

Աղվեսը՝ հա ՜փ, էս էլ առավ ու գնաց:

— Վայ-վա ՛յ, վույ-վո ՛ւյ,

Ընչի՞ համար

Եկա ես սար,

Բուն շինեցի,

Ձագ հանեցի...

Աղվեսն եկավ,

Տարավ, կերավ,

Երկու, երկու,

Կուկու... կուկու...

Լաց էր լինում մարիկ Կըկուն:

Էս միջոցին — ղա՛, ղա՛, ղա՛, Ագռավն անց էր կենում էն կողմերով:

Լսեց Կըկվի լացի ձայնը:

— Էդպես տխուր ու զարհուրիկ

Ի՞նչ ես լալիս, Կըկու քուրիկ:

— Ինչպես չըլամ, ա ՜ սանամեր.

— Աղվեսն եկավ էն սըրտամեռ,

Գըլխիս էսպես փորձանք բերավ,

Ձագուկներըս տարավ, կերավ:

— Վո՛ւյ իմ աչքին, անխելք Կըկու

Ինչպես իզուր խաբվել ես դու

Սուտ խոսքերից չար Աղվեսի:

Ոն՛ց թե սարը իմն է՝ կասի:

Ո՞վ է տըվել էն լըրբին սար.

Սարն ամենքիս է հավասար...

Ո՞վ կըթողնի վեր կենա նա

Ամբողջ սարին գա տիրանա,

Անունը տա սըրած կացնի,

Սրան-նրան սուտ վախեցնի,

Ու մինն էսօր, մյուսը երեկ,

Ձագեր տանի, ուտի մեկ-մեկ....

Սև գրողի էն տարածին

Ո՞վ է տըվել սըրած կացին:

Մին էլ որ գա ու սպառնա,

Մի ՜ վախենա, քըշի գընա:

Էսպես ասավ Ագռավն ու թռավ գնաց:

Ահա կրկին Աղվեսն եկավ:

— Էս սարը իմն է,

Էս ծառը իմն է...

Հազիվ էր ասել, Կըկուն բնից գլուխը հանեց՝

— Սուտ ես ասում, դու խաբեբա,

Անխիղճ գազան, անկուշտ, ագահ:

Ո՞վ է տըվել էստեղ քեզ սար,

Սարն ամենքիս է հավասար:

Ի՞նչ ես եկել սուտ տեր դարձել,

Ես էլ հիմար՝ ճիշտ եմ կարծել,

Ձագուկներըս տըվել եմ քեզ...

Կորի ՜, գընա, դու չար Աղվես,

Հերիք ինչքան սուտ ես ասել,

Հիմի գիտեմ, չեմ վախում էլ.

Կացին չունես ծառը կըտրես:

— Ո՞վ ասավ քեզ:

— Ագռավն ասավ:

— Ագռա՞վը, լա՛վ:

Ու Ագռավի վրա բարկացած Աղվեսը պոչը քաշեց, հեռացավ: Գնաց մի դաշտում սուտմեռուկի տվավ, վեր ընկավ, իբրև թե սատկել է: Ագռավն էլ կարծեց՝ իրավ սատկել է, թռավ եկավ վրեն իջավ, որ աչքերը հանի: Աղվեսը՝ հա՜փ, հանկարծ բռնեց:

— Ղա ՛-ղա ՛-ղա ՛-ղա ՛,

Աղվես աղա...

— Ա ՜յ դու կռավան չարալեզու.

Ո՞նց թե Կըկվին ասել ես դու,

Թե ես կացին չունեմ սըրած...

Կացին չանե՛մ... դե հիմի կա ՜ց...

— Վայ, քեզ մեղա,

Աղվես աղա,

Ես եմ ասել, չեմ ուրանամ,

Ինձ քըրքըրի, ինձ կեր հում-հում,

Տո ՜ւր, ինչ պատիժ սիրտըդ կուզի,

Բայց մի վերջին խոսքըս լըսի:

Ես էն սարում, հենց դեմուդեմ,

Էնպես մի թանկ պահուստ ունեմ,

Որ չես գըտնի դու քո օրում

Ոչ մի թառում կամ անտառում:

Ընչի ՞ համար էն ահագին

Գանձը կորչի հողի տակին:

Արի գընանք, հանեմ տամ քեզ,

Էնքան ուտե ՛ս, էնքան ուտե ՛ս...

Թե չըլինի ու սուտ դուրս գամ,

Ես հո էստեղ միշտ կամ ու կամ...

— Գնա՛նք, ասավ Աղվեսը: Թե կըլինի, շատ լավ, թե չի լինի, էլի քեզ կուտեմ:

Գնացին:

Վերևից թռչելիս Ագռավը նկատել էր, որ մի թփում պառկած էր գյուղացու շունը: Աղվեսին տարավ, տարավ, դուրս բերավ ուղիղ էն թփի վրա:

— Ա ՜յ, ասեց, էս թփումն է իմ պահուստը:

Աղվեսն ագահ վրա ընկավ թփին, շունը վեր թռավ, կոկորդից բռնեց ու դրեց տակին: Աղվեսը խեղդվելով սկսավ խռխռալ.

— Ա ՛խ, ե ՛ս... ա ՛խ, ե ՛ս...

Զգույշ Աղվես,

Փորձանքի մեջ

Ընկնեմ էսպե՛ս...

Ա՛խ, անիրա՛վ

Դա սև Ագռավ...

— Ինչքան էլ որ լինիս զգույշ,

Չարի համար թե վաղ, թե ուշ,

Էդ է պահված, Աղվես աղա,

Ղա ՛, դա ՛, ղա ՛, ղա ՛...

Պատասխանեց Ագռավն ու թռավ:

 

ԱՌԱՋԻՆ ՁՅՈՒՆԸ

 

- Վա՜յ, մայրի՜կ ջան, տե՜ս,

Բակն ու դուռը լի

Ինչքան սպիտակ

Թիթեռ է գալի...

էսքան շատ թիթեռ

Չեմ տեսել ես դեո:

- Չէ՜, իմ անուշի՜կ,

Թիթեռներ չեն Էտ.

Թիթեռներն անցան

Ծաղիկների հետ։

էտ ձյունն է գալի,

Փաթիլն է ձյունի,

Որ կարծես սպիտակ

Թիթեռնիկ լինի։

 

 

 

 

 

Ո՞վ է ձեռքով անում, ո՞վ,

Հեռվից անթիվ ձեռքերով՝

— Ջա՛ն, հայրենի անտառներ,

Դուք եք կանչում ինձ ձեր քով:

Փետրվար.

 

Հովհաննես Թումանյան - ՓԱՐՎԱՆԱ

 

 

I

Բարձրագահ Աբուլն ու Մըթին սարեր

Մեջք մեջքի տըված կանգնել վեհափառ,

Իրենց ուսերին, Ջավախքից էլ վեր՝

Բըռնած պահում են մի ուրիշ աշխարհ:

Ասում են՝ էնտեղ արծըվի նըման,

Ծիծղուն, կապուտակ երկընքի ծոցում,

Նըստում էր էն սեգ սարերի արքան

Իրեն Փարվանա ճերմակ ամրոցում:

Փարվանա արքան մի աղջիկ ուներ,

Ու ոչ մի որսկան դեռ իրեն օրում

Էնքան գեղեցիկ եղնիկ չէր տեսել`

Իր որսն անելիս Մըթին սարերում:

Աշխույժ մանկությամբ զարդարում էր նա

Ծերության օրերն ու սարերն իր հոր,

Ու ապրում էր ծեր արքան Փարվանա

Իրեն էն քընքուշ ծաղկով բախտավոր:

Մեծ բախտը սակայն առաջևն էր դեռ:

Եկավ էն օրն էլ հասավ երջանիկ,

Ու ղըրկեց արքան ուրախ դեսպաններ

Ամեն մի ամրոց, ամեն արքունիք:

— Ո՜րտեղ է, ասավ, էն քաջը, թե կա,

Իմ չընաշխարհիկ դըստերն արժանի,

Թո՜ղ առնի իր ձին, իր զենքն ու զըրահ,

Գա՜, ցույց տա իրեն, իր բախտը տանի...

II

Հագած, կապած զենք ու զըրահ,

Ձիանք հեծած ամեհի,

Ահա եկել հավաքվել են

Կըտրիճները Կովկասի.

Ծեր Փարվանա թագավորի

Ապարանքի հանդիման

Կազմ ու պատրաստ սպասում են

Մոտիկ ժամին մըրցության:

Ըսպասում է ողջ աշխարհքը՝

Եկած, կիտված Փարվանա,

Թե ո՞ր կըտրիճն արդյոք պիտի

Էն սիրունին տիրանա:

Հընչեց փողը: Ահա փունջ-փունջ

Դըրանիկներ, նաժիշտներ,

Ահա աղջիկն իր նազելի

Ու թագավորն ալեհեր:

Հայրը ինչպես մըռայլ մի ամպ,

Աղջիկն անուշ մի լուսին,

Ամպ ու լուսին իրար փարված՝

Դուրս են գալի միասին:

Հառաչում է ողջ աշխարհքը.

Կըտրիճները քարացած,

Երազների մեջ են ընկնում՝

Էս աշխարհքից վերացած:

— Նայի՜ր, դստրի՜կ, իշխանազուն

Էս քաջերին լայնալանջ,

Այժմ պիտի հանդես դուրս գան,

Պայքար մըտնեն քո առաջ.

Մեկը իրեն ուժը ցույց տա,

Մյուսը՝ շընորհքն իր բազկի,

Ո՜րը՝ ճարպիկ ձիարշավը,

Ո՜րն էլ թափը իր վազքի:

Իսկ երբ կըռիվն առնի դադար,

Հայտնի լինին քաջն ու վատ,

Ու երբ անցնեն մեր առջևից

Կըտրիճները պայազատ,

Ընտրի՜ր, զարկի՜ր ձեռքիդ խնձորն

Անհաղթներից անհաղթին,

Որ ողջ աշխարհ մայիլ մընա

Անզուգական քո բախտին:

Ասավ արքան, ձեռքը ձըգեց,

Նըշան տըվեց պայքարին,

Այնինչ՝ աղջիկն առաջ եկավ՝

Կարմիր խնձորն իր ձեռին:

— Գուցե, հայրի՜կ, տըկար լավին

Հաղթի մի վես տըմարդի,

Բայց չի կարող լինել երբեք

Նա սիրելին իմ սըրտի...

— Է՜յ, Փարվանա չըքնաղ փերի,

Ի՞նչն է հավան քո սըրտին,—

Խռնըվում են կըտրիճները,

Խընդրում կըրկին ու կըրկին: —

Գա՞նձ ես ուզում, ոսկի՞, արծա՞թ,

Անգին քարեր ու գոհա՞ր,

Ա՞ստղ ես ուզում, մենք երկընքից

Վեր կըբերենք քեզ համար:

— Ինչի՞ս են պետք ոսկին, արծաթ

Եվ կամ աստղը երկընքի,

Ոչ էլ գոհար եմ պահանջում

Սեր-ընկերից իմ կյանքի:

Ես նըրանից հո՜ւր եմ ուզում,

Անշեջ հուրը սըրբազան,

Ով կըբերի անշեջ հուրը,

Նա է ընտրած իմ փեսան...

Ասավ աղջիկն, իրար անցան

Կըտրիճները քաջարի,

Ձիանք հեծած թըռան հապճեպ

Դեպի չորս կողմն աշխարհի:

Թըռա՛ն, շուտով գըտնեն, բերեն

Անշեջ հուրը աղջըկան.

Բայց... տարիք են գալի՛ս, գընո՛ւմ,

Նըրանք չըկան ու չըկան...

III

— Հայրի՛կ, ինչո՞ւ ետ չըդառան

Էն քաջերը սիրատենչ.

Մի՞թե, հայրի՛կ, ինձ մոռացան

Էլ չեն բերիլ հուրն անշեջ:

— Ո՜չ, իմ դըստրիկ, կըգան անշուշտ

Ու կըբերեն էս տարի.

Կըռիվնեոով արյունըռուշտ

Լիքն է ճամփեն քաջերի:

Ո՛վ իմանա, պետք է անցնեն

Մութ աշխարհքից, Սև ջըրից.

Ո՛վ իմանա, պետք է փախցնեն

Յոթգըլխանի դևերից:

Անց է կենում դարձյալ տարին:

Նայում է կույսն ամեն օր.

— Ո՞ւր է, հայրի՜կ, ե՛րբ կըգա նա՝

Սարից թըռած ձիավոր:

Միշտ երազում ես տեսնում եմ

Էն հերոսին ապագա,

Հուր կարոտով թըռած իմ դեմ,

Լուսանում է... ու չըկա:

— Կըգա, դըստրի՜կ իմ թանկագին,

Հեշտ չի բերվում հուրն անշեջ.

Շատ, շա՜տ անգամ բերող հոգին

Ինքն է այրվում նըրա մեջ...

Անց է կենում դարձյալ տարին:

Նայում է կույսն ամեն օր.

Ոչ մի սարից, ոչ մի ճամփում

Չի երևում ձիավոր:

— Հայրիկ, հայրի՜կ, մի՞թե չըկա

Էս աշխարհքում անշեջ հուր.

Թառամում է սիրտըս ահա,

Պաղ է էս կյանքն ու տըխուր...

Էլ չի խոսում, մռայլ, տըրտում,

Լուռ է արքան ալևոր,

Սև-սև ցավերն իրեն սըրտում՝

Միտք է անում գըլխակոր:

IV

Էսպես անցան շատ տարիներ.

Տըխուր աղջիկն արքայի

Նայե՛ց, նայե՛ց սարերն ի վեր

Ճամփաներին ամայի,

Հույսը հատավ... ու լաց եղավ,

Էնքա՛ն արավ լաց ու կոծ,

Որ լիճ կըտրեց արտասուքը,

Ծածկեց քաղաքն ու ամրոց.

Ծածկե՛ց, կորա՛ն, ինքն էլ հետը…

Այժըմ էնտեղ տըրտմաշուք

Խոր Փարվանա լիճն է ծըփում,

Հըստա՛կ, ինչպես արտասուք:

Ու էն վըճիտ ջըըերի տակ

Ցույց են տալի մինչ էսօր

Ծեր արքայի ճերմակ ամրոցն

Ու շենքերը փառավոր:

***

Ասում են՝ էն թիթեռները,

Որ գիշերվա խավարում,

Որտեղ ճըրագ, որտեղ կըրակ,

Որտեղ լույս է հենց վառվում,

Հավաքվում են, շուրջը պատում

Մեջն են ընկնում խելագար,

Ասում են, թե՝ էն Փարվանա

Ջահիլներն են սիրավառ:

Ըշտապելուաց թև են առել,

Դարձել թեթև թիթեռներ,

Ու տակավին հուր տեսնելիս՝

Մեջն են ընկնում անհամբեր.

Ջանք է անում ամեն մինը,

Շուտով տանի, տիրանա...

Ու այրվում են, այրվո՛ւմ անվերջ

Կըտրիճները Փարվանա:

 

 

 

ՆԱԽԵՐԳԱՆՔ

 

Լեռնե՜ր, ներշընչված դարձյալ ձեզանով,

Թընդում է հոգիս աշխուժով լըցված,

ՈՒ ջերմ ըղձերըս, բախտից հալածված,

Ձեզ մոտ են թըռչում հախուռն երամով:

 

Ձե՜զ, ձեզ վերըստին, ամպամած լեռներ,

Կյանքի տխրության ամպերի տակից

Ես ձայն եմ տալիս ու ծանրաթախիծ

Հոգուս ձայները ձեզ բերում նըվեր:

 

Քեզ մոտ եմ գալիս, իմ հի՜ն տրտմություն,

Վեհափառ դայակ մանուկ օրերիս,

Այնժամ էլ չէիր ինձ հանգիստ տալիս`

Սըրտիս ականջին խոսելով թաքուն:

 

Ո՜վ, որ կանչում ես գիշեր ու ցերեկ

Հազար ցավերով, հազար ձևերով,

Ոգևորության հըզոր թևերով

Քեզ մոտ եմ գալիս, հայրենի՜ք իմ հեգ:

 

Գալիս եմ, բայց ոչ ուրախ երգերով

Քո ծաղիներին ծաղիկ ավելցնեմ,

Այլ դառն հեծության հառաչանքներով

Էդ անդընդախոր ձորերըդ լըցնեմ:

 

Ձորե՜ր, ա՜յ ձորեր, սև, լայնաբերան,

Սըրտիս էս խորունկ վերքերի նըման.

Աստծու հարվածի հետքերն եք դուք էլ,

Ձեզ մոտ եմ գալիս, ուզում եմ երգել:

 

Դուք էլ խոսեցե՜ք, դուք էլ պատմեցե՜ք,

Ձեր անդունդներով եկեք չափվեցե՜ք,

Դուք է՞լ եք, տեսնեմ, էնքան մեծ ու խոր,

Ինչքան իմ հոգու թախիծն ահավոր...

Հովհաննես Թումանյան - Խայամն ասավ իր սիրուհուն... (քառյակներ)

 

 

Խայամն ասավ իր սիրուհուն. — Ոտըդ ըզգույշ դիր հողին,

Ո՛վ իմանա ո՜ր սիրունի բիբն ես կոխում դու հիմի...

Հե՛յ, ջա՛ն, մենք էլ ըզգույշ անցնենք, ո՛վ իմանա, թե հիմի

Էն սիրուհու բի՞բն ենք կոխում, թե հուր լեզուն Խայամի:

Ապրիլի 6.

 

 

Քանի՜ մահ կա իմ սրտում,

Թափուր գահ կա իմ սրտում.

Չէ՞ դու էլ ես մահացու.-

Մահի ահ կա իմ սրտում:

 

* * *

 

Կյանքից հարբած անցավոր,

Ահա դարձյալ անցավ օր,

Դու վազում ես դեպի մահ-

Մահը բռնում հանցավոր:

 

* * *

 

Ե՛տ եկե՜ք…

Գարնան վարար գետ եկե՜ք,

Անցա՜ծ օրեր, խինդ ու սե՛ր,

Դարձե՜ք, իրար հետ եկե՜ք:

 

* * *

 

Հին աշխարհքը ամեն օր

Հազար մարդ է մտնում նոր,

Հազար տարվան փորձն ու գործ

Սկսվում է ամեն օր:

Հոգեհանգիստ

 

Ու վեր կացա ես, որ մեր հայրենի օրենքովը հին՝

Վերջին հանգիստը կարդամ իմ ազգի անբախտ զոհերին,

Որ շեն ու քաղաք, որ սար ու հովիտ, ծովից մինչև ծով

Մարած են, մեռած, փըռված ու ցըրված հազար հազարով...

 

Ու կըրակ առա հայոց հրդեհի կարմիր բոցերից,

Էն խաղաղ ու պաղ երկնքի ծոցում վառեցի նորից

Մասիսն ու Արան, Սիփանն ու Սըրմանց, Նեմրութ,

Թանգուրեք,

Հայոց աշխարհի մեծ կերոնները վառեցի մեկ–մեկ,

Սուրբ Արագածի կանթեղն էլ, ինչպես հեռավոր արև,

Անհաս, աննըվազ, միշտ վառ ու պայծառ, իմ գըլխի վերև...

 

Կանգնեց խոժոռ, մենակ ու հաստատ, Մասիսի նըման,

Կանչեցի թըշվառ էն հոգիներին՝ ցըրված հավիտյան

Մինչև Միջագետք, մինչև Ասորիք, մինչև Ծովն Հայոց,

Մինչև Հելլեսպոնտ, մինչև Պոնտոսի ափերն ալեկոծ։

— Հանգե՜ք, իմ որբե՜ր... իզո՜ւր են հուզմունք, իզո՜ւր

և անշահ...

Մարդակեր գազան՝ մարդը՝ դեռ երկար էսպես կը մնա...

 

Աջիցըս Եփրատ, ձախիցըս Տիգրիս՝ ահեղ ձեներով,

Սաղմոս կարդալով՝ անցան, գընացին խոր-խոր ձորերով,

Ամպերն էլ ելան Ձիրավի ձորից, հըսկա բուրվառից,

Ճանապարհ ընկան Ծաղկանց սարերից, Հայկական պարից,

 

Բույլ-բույլ, բուրավետ, շարժվեցին դեպի կողմերը հեռու,

Գոհար ցողելու, ծաղկունք բուրելու, բուրմունք խընկելու

Մինչև Միջագետք, մինչև Ասորիք, մինչև Ծովն Հայոց,

Մինչև Հելլեսպոնտ, մինչև Պոնտոսի ափերն ալեկոծ...

— Հանգեք, իմ որբե՜ր... իզո՜ւր են հուզմունք, իզո՜ւր

և անշահ...

Մարդակեր գազան՝ մարդը՝ դեռ երկար էսպես կը մնա...

 

 

 

Երնեկ էսպես` անվերջ քեզ հետ` իմ կյանքի հետ լինեի,

Հազար երնեկ` դաշտում մենակ` երկնքի հետ լինեի.

Բայց ո՜վ կտա էն վայելքը` ինքս ինձ էլ չզգայի,

Ու հալվեի, ծավալվեի, ամենքի հետ լինեի…

 

 

* * *

 

Լուսը լուսին քո ժպիտն է իմ երեսին ճառագում,

Երբ, ա՛խ, արդեն անբույժ զարկված, դեպի մահն եմ ես հակվում,

Էսպես Էն վառ արեգակի շողերի տակ կենսածոր

Կայծակնահար կաղնին ոտքի չորանում է օրեցօր:

 

 

* * *

 

Առատ, անհատ` Աստծու նման` միշտ տեղալուց հոգնել եմ ես,

Հոգիս ծարավ` սրան-նրան մտիկ տալուց հոգնել եմ ես.

Մինը պիտի գար իմ դեմը` ճոխ ու շռայլ անհաշիվ,

Ամեն ճամփում սպասելուց ու փնտրելուց հոգնել եմ ես:

 

 

 

* * *

 

Ես շնչում եմ միշտ կենդանի Աստծու շունչը ամենուր,

Ես լսում եմ Նրա անլուռ կանչն ու հունչը ամենուր.

Վեհացնում է ու վերացնում ամենալուր իմ հոգին

Տիեզերքի խոր մեղեդին ու մրմունջը ամենուր:

 

 

 

* * *

 

Արյունալի աղետներով, աղմուկներով ահարակու,

Արևմուտքի ստրուկները մեքենայի և ոսկու,

Իրենց հոգու անապատից խուսափում են խուռներամ

Դեպ Արևելքն աստվածային` հայրենիքը իմ հոգու…

 

 

* * *

 

Ամեն անգամ Քո տվածից երբ մի բան ես Դու տանում,

Ամեն անգամ, երբ նայում եմ, թե ի՜նչքան է դեռ մնում,

Զարմանում եմ, թե` ո՛վ Շռայլ, ի՜նչքան շատ ես տվել ինձ,

Ի՜նչքան շատ եմ դեռ Քեզ տալու, որ միանանք մենք նորից:

Հե՜յ ճամփանե՛ր, ճամփանե՛ր.

Անդարձ ու հին ճամփաներ,

Ովքե՞ր անցան ձեզանով,

Ո՞ւր գնացին, ճամփանե՛ր:

 

 

 

* * *

 

Հանգել են,

Կրակներս հանգել են,

Ցուրտ ու խավար էս գիշեր

Ճրագներս հանգել են:

 

 

 

 

* * *

 

Չի գալիս,

Ականջ եմ դրել չի գալիս,

Ձեն եմ լսել էս ձորում,

Կտրել է, էլ չի գալիս:

 

 

 

* * *

 

Մինչև էսօր իմ օրում

Մարդ չեմ տեսել ես շորում.

Մարդը մերկ է ու անինչ,

Սիրտ ունի լոկ իր փորում:

 

 

* * *

 

Առատ կլնի կինը արդ,

Կընկնի էգի կինը արդ,

Կբարձրանա նրա տեղ

Ազատ, անկախ կինը մարդ:

Հովհաննես Թումանյան - ՈԻԼՈԻՆՔ

 

 

(ժողովրդական)

Գարունը եկավ ամպերով,

Ամպերը եկան անձրևով.

Անձրևը տանեմ արտին տամ,

Արտը ինձ ցորեն տա.

Ցորենը տանեմ ջաղացին տամ,

Ջաղացը ինձ ալյուր տա.

Ալյուրը տանեմ տաշտին տամ,

Տաշտը ինձ խմոր տա.

Խմորը տանեմ թոնրին տամ,

Թոնիրը ինձ հաց տա.

Հացը տանեմ բոշին տամ,

Բոշեն ինձ ուլունք տա.

Ուլունքը տանեմ նանիս տամ,

Նանս ինձ ծեծի՛, ծեծի՛,

Տանից քշի, դուրս անի:

 

 

 

Ափսոս որ չես տեսնում բնավ

Տագնապն հոգուս խոր ու վեհ…

Հազար անգամ ափսոս ու ցավ,

Որ պիտ տեսնես երբևէ:

 

 

* * *

 

Իմ ծիտիկը դու հերվան,

Իմ եղնիկը էսօրվան,

Վաղը ի՞նչ ես լինելու…

Ես չեմ գտնում էնպես բան…

 

 

* * *

 

Նա մի առյուծ, ես մի գառ.

Իմ սրտի հետ խելագար

Անհավասար կռվի մեջ,

Քարշ եմ գալիս ես տկար:

 

 

* * *

 

Կյանքն ահա.-

Սնունդ, ծնունդ մինչև մահ.

Մնացածը ողջ նրանց

Կամ հաճույքն են և կամ ահ:

 

 

* * *

 

Մեր գանձերը միշտ կան առատ,

Մեր հաճույքներն անվե՜րջ, անհատ,

Չի հասկանում` ոնց վայելի,

Դժգոհ է զուր ամեն մի մարդ:

Հովհաննես Թումանյան - ՁՄԵՌՎԱ ԻՐԻԿՈԻՆԸ

 

 

Հողմը մեգով երկինքն առնում,

Գալարում է բուքը ձյան,

Մին՝ մանկան պես լաց է լինում,

Մին՝ ոռնում է զերթ գազան.

Մին՝ վայրենի սուլում պես-պես,

Աղմըկում է տանիքում,

Մին՝ ուշացած ճամփորդ, ասես,

Լուսամուտն է նա թակում:

Մեր խըրճիթը, աղքատ ու հին,

Ե՜վ մըթին է, և՜ տըխուր.

— Ի՞նչ ես նըստել պատի տակին,

Իմ պառավըս, էդպես լուռ:

Հոգնե՞լ ես դու փոթորիկի

Ոռնոցներից խելագար,

Թե՞ նիրհում ես քո իլիկի

Բըզզոցի տակ միալար:

Արի խըմե՜նք, բարի ընկեր

Իմ սև, ջահել օրերի,

Խըմենք դարդից, բաժակըդ բե՜ր,

Սիրտներըս բաց կըլինի:

Երգի՜ր, ո՞նց էր ապրամ խաղաղ

Հավքը ծովի էն ափին,

Երգի՜ր, ո՞նց էր աղջիկը վաղ

Ջուրը գնում մինչ արփին:

Հողմը մեգով երկինքն առնում,

Գալարում է բուքը ձյան,

Մին՝ մանկան պես լաց է լինում,

Մին՝ ոռնում է զերթ գազան:

— Արի խմե՜նք, բարի՜ ընկեր

Իմ սև՜, ջահել օրերի,

Խըմենք դարդից. բաժակըդ բե՜ր,

Սիրտներըս բաց կըլինի:

 

 

 

Սարերում

 

Մութը իջավ, գետինն առավ

Քոշաքարա սարերում,

Գագաթների տեսքը կորավ

Ու խոր թաղվեց խավարում։

 

Երկինքն ամպած, տխուր ու սև

Լաց է լինում միալար,

Հեռո՜ւ, հեռո՜ւ լեռան ետև

Խաղում փայլակն անդադար։

 

Ահա փայլեց և մոտիկից,

Լուսափայլեց սար ու ձոր․

Ոլորվելով սարի տակից

Գետը վազում է պըղտոր։

 

Մենակ, անքուն հովիվն ահա

Կանգնած իրեն արխաջում,

Արթուն աչքով հըսկում է նա,

Գողից երկյուղ է քաշում։

 

Փայլակն ահա փայլեց կըրկին,

Նըրա կարմիր լուսի տակ,

Բինից հեռու, երևացին

Երկու մարդու կերպարանք․․․

 

Ամպը գոռաց ու տըրաքեց,

Եվ անձրևը սաստկացավ,

Հովիվն «հե՛յ հե՜յ․․․» աղաղակեց,

Շունը թևից վեր կացավ․․․

 

Հրացանները որոտացին,

Ոչխարն եղավ ցանուցիր,

Հավարն ընկավ, ողջ զարթնեցին․․․

 

Երազումս մի մաքի

Մոտս եկավ հարցմունքի.

-Աստված պահի քո որդին,

Ոն՞ց էր համը իմ ձագի…

 

* * *

 

Մնացել է բերդը մեզ,

Հաղթանակի երթը մեզ.

Անց են կացել` ով կային.

Հիմի կգա հերթը մեզ:

 

* * *

 

Հոգիս` տանը հաստատվել,

Տիեզերքն է ողջ պատել.

Տիեզերքի տերն եմ ես,

Ո՞վ է արդյոք նկատել:

 

 

* * *

 

Ո՜նց է ժպտում իմ հոգին

Չարին, բարուն, ամենքին.

Լույս է տալիս ողջ կյանքիս

Ու էն ճամփիս անմեկին:

ՄԵՐ ՈՒԽՏԸ

 

Մենք ուխտ ունենք՝ միշտ դեպի լույս,

Ու գընում ենք մեր ճամփով,

Մըրրիկներով պատած անհույս,

Սև խավարով, մութ ամպով։

 

Մենք անցել ենք արյան ծովեր,

Սուր ենք տեսել ու կըրակ,

Մեր ճակատը դեմ ենք արել

Մըրրիկներին հակառակ։

 

Ու թեպետև պատառ-պատառ

Մեր դըրոշը սըրբազան,

Ու մենք չունենք տեղ ու դադար՝

Երկրից երկիր ցիրուցան։

 

Բայց գընում ենք մենք անվեհեր

Զարկերի տակ չար բախտի,

Մեր աչքերը միշտ դեպի վեր՝

Դեպի լույսը մեր ուխտի։